Κάποτε η ευγένεια ήταν κάτι αυτονόητο. Δεν χρειαζόταν να τη ζητήσεις, ούτε να την εξηγήσεις. Υπήρχε στα μικρά πράγματα. Σε ένα «καλημέρα», σε ένα «ευχαριστώ», σε ένα «συγγνώμη», σε ένα βλέμμα που έδειχνε σεβασμό. Υπήρχε στον τρόπο που μιλούσαμε, στον τρόπο που στεκόμασταν απέναντι στον άλλον, στον τρόπο που καταλαβαίναμε ότι ο άνθρωπος δίπλα μας έχει και εκείνος τη δική του ζωή, τα δικά του προβλήματα, τις δικές του σιωπές.
Σήμερα, όμως, μοιάζει σαν κάτι να έχει αλλάξει. Όχι γιατί οι άνθρωποι έπαψαν να έχουν καλοσύνη μέσα τους, αλλά γιατί η καθημερινότητα τους έκανε πιο βιαστικούς, πιο κουρασμένους, πιο απότομους. Τρέχουμε όλοι να προλάβουμε κάτι. Μιλάμε γρήγορα, θυμώνουμε εύκολα, κρίνουμε χωρίς να ξέρουμε, απαντάμε πριν ακούσουμε. Και μέσα σε αυτή τη βιασύνη, ξεχάσαμε κάτι πολύ απλό: ότι η ευγένεια δεν κοστίζει τίποτα, αλλά αξίζει πάρα πολλά.
Η αγένεια δεν είναι δύναμη
Υπάρχει μια λανθασμένη εντύπωση στις μέρες μας ότι όποιος είναι απότομος, ειρωνικός ή σκληρός, είναι και δυνατός. Ότι όποιος μιλά χωρίς φίλτρο, χωρίς μέτρο και χωρίς σεβασμό, είναι «αληθινός». Όμως η αγένεια δεν είναι αλήθεια. Είναι συχνά έλλειψη παιδείας, έλλειψη αυτοσυγκράτησης και πολλές φορές έλλειψη σεβασμού.
Το να πεις τη γνώμη σου δεν σημαίνει ότι πρέπει να πληγώσεις. Το να είσαι ειλικρινής δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνεις σκληρός. Υπάρχει τρόπος να μιλήσεις καθαρά χωρίς να μειώσεις τον άλλον. Υπάρχει τρόπος να διαφωνήσεις χωρίς να προσβάλεις. Υπάρχει τρόπος να βάλεις όρια χωρίς να χάσεις την ανθρωπιά σου.
Η πραγματική δύναμη φαίνεται όταν μπορείς να είσαι ευγενικός, ακόμα κι όταν έχεις δίκιο. Όταν μπορείς να κρατήσεις τον τόνο σου χαμηλό, ακόμα κι όταν ο άλλος σε προκαλεί. Όταν δεν χρησιμοποιείς την ένταση για να κερδίσεις μια συζήτηση, αλλά τη σκέψη σου για να την οδηγήσεις κάπου καλύτερα.
Η αδιακρισία της εποχής μας
Ένα από τα πιο έντονα σημάδια της σημερινής κοινωνίας είναι η αδιακρισία. Οι άνθρωποι ρωτούν πράγματα που δεν τους αφορούν, σχολιάζουν ζωές που δεν γνωρίζουν, κρίνουν επιλογές χωρίς να ξέρουν τι κρύβεται πίσω από αυτές.
«Πότε θα παντρευτείς;»
«Γιατί δεν έκανες παιδιά;»
«Πόσα λεφτά παίρνεις;»
«Γιατί πάχυνες;»
«Γιατί χώρισες;»
«Τι έχεις και δεν είσαι καλά;»
Ερωτήσεις που πολλές φορές λέγονται δήθεν από ενδιαφέρον, αλλά στην πραγματικότητα εισβάλλουν στον προσωπικό χώρο του άλλου. Γιατί δεν είναι όλα για συζήτηση. Δεν είναι όλα δημόσια. Δεν χρωστά κανείς εξηγήσεις για τη ζωή του, το σώμα του, τις επιλογές του, την οικογένειά του, τα οικονομικά του ή τις πληγές του.
Η αδιακρισία δεν είναι κοινωνικότητα. Δεν είναι ενδιαφέρον. Δεν είναι «έλα μωρέ, μια ερώτηση έκανα». Είναι μια μικρή παραβίαση. Και πολλές μικρές παραβιάσεις, όταν επαναλαμβάνονται, κουράζουν, πληγώνουν και απομακρύνουν τους ανθρώπους.
Ο σεβασμός ξεκινά από τα απλά
Δεν χρειάζονται μεγάλες πράξεις για να δείξουμε σεβασμό. Ο σεβασμός φαίνεται στα απλά. Στο να μη διακόπτεις όταν μιλά ο άλλος. Στο να μη μιλάς άσχημα σε έναν άνθρωπο που σε εξυπηρετεί. Στο να μη φωνάζεις στον δρόμο, στο μαγαζί, στην ουρά, στο τηλέφωνο. Στο να μη σχολιάζεις το σώμα κάποιου. Στο να μη ρωτάς προσωπικά πράγματα αν δεν σου τα ανοίξει ο ίδιος.
Φαίνεται επίσης στο πώς φερόμαστε στους ανθρώπους που δεν έχουμε ανάγκη. Εκεί φαίνεται ο χαρακτήρας μας. Είναι εύκολο να είσαι ευγενικός με κάποιον από τον οποίο περιμένεις κάτι. Το δύσκολο και αληθινό είναι να είσαι ευγενικός με τον άγνωστο, με τον υπάλληλο, με τον ηλικιωμένο, με τον άνθρωπο που έκανε ένα λάθος, με εκείνον που δεν μπορεί να σου ανταποδώσει τίποτα.
Η ευγένεια δεν είναι προσποίηση. Είναι στάση ζωής. Είναι η επιλογή να μην κάνεις τη μέρα του άλλου πιο δύσκολη από όσο ήδη μπορεί να είναι.
Η καθημερινότητα μας σκλήρυνε
Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι οι άνθρωποι σήμερα κουβαλούν πολλά. Άγχος, οικονομική πίεση, προσωπικά προβλήματα, μοναξιά, ανασφάλεια, φόβο για το αύριο. Όλα αυτά πολλές φορές βγαίνουν στη συμπεριφορά. Ένας άνθρωπος που πονά, συχνά γίνεται απότομος. Ένας άνθρωπος που πιέζεται, μπορεί να χάσει την υπομονή του.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρήσουμε την αγένεια φυσιολογική. Μπορούμε να κατανοούμε, αλλά δεν χρειάζεται να δικαιολογούμε τα πάντα. Η δυσκολία της ζωής δεν μας δίνει το δικαίωμα να ξεσπάμε στους άλλους. Ο καθένας δίνει τη δική του μάχη, ακόμα κι αν δεν φαίνεται.
Ίσως γι’ αυτό η ευγένεια σήμερα είναι πιο σημαντική από ποτέ. Γιατί μπορεί να γίνει μια μικρή ανάσα μέσα σε μια δύσκολη μέρα. Ένας καλός λόγος, ένα χαμόγελο, μια ανθρώπινη συμπεριφορά μπορεί να αλλάξει τη διάθεση κάποιου, ακόμα κι αν δεν το μάθουμε ποτέ.
Οι λέξεις που ξεχάσαμε
Υπάρχουν λέξεις μικρές, αλλά πολύ δυνατές. «Παρακαλώ». «Ευχαριστώ». «Συγγνώμη». «Καλημέρα». «Να είσαι καλά». Λέξεις που δεν μας μικραίνουν όταν τις λέμε. Αντίθετα, μας μεγαλώνουν.
Το «συγγνώμη» δεν είναι αδυναμία. Είναι ένδειξη ωριμότητας. Το «ευχαριστώ» δεν είναι τυπικότητα. Είναι αναγνώριση. Το «παρακαλώ» δεν είναι παλιός τρόπος. Είναι ευγένεια. Και το «καλημέρα» δεν είναι απλώς μια λέξη. Είναι ένας μικρός τρόπος να πεις στον άλλον: «Σε βλέπω. Υπάρχεις. Δεν είσαι αόρατος».
Ίσως τελικά να μη χάσαμε την ευγένεια. Ίσως απλώς να την αφήσαμε στην άκρη, επειδή πιστέψαμε ότι δεν έχει πια σημασία. Κι όμως, έχει. Περισσότερο από όσο νομίζουμε.
Να ξαναγίνουμε πιο άνθρωποι
Η ευγένεια δεν λύνει όλα τα προβλήματα. Δεν εξαφανίζει την αδικία, δεν διορθώνει την κοινωνία από τη μια μέρα στην άλλη. Αλλά είναι μια αρχή. Είναι ένας τρόπος να κάνουμε τον χώρο γύρω μας λίγο πιο ήρεμο, λίγο πιο ανθρώπινο, λίγο πιο ασφαλή.
Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με όλους. Δεν χρειάζεται να αγαπάμε όλους. Δεν χρειάζεται να ανοίγουμε την προσωπική μας ζωή σε όλους. Χρειάζεται όμως να μάθουμε ξανά να συνυπάρχουμε. Με όρια, με μέτρο, με σεβασμό και με μια στοιχειώδη καλοσύνη.
Γιατί η ευγένεια δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πολιτισμός. Είναι παιδεία. Είναι χαρακτήρας. Είναι αυτό που μένει όταν φύγουν τα λόγια, οι εντυπώσεις και οι φωνές.
Και ίσως, αν θέλουμε πραγματικά να αλλάξει κάτι γύρω μας, πρέπει να ξεκινήσουμε από τα πιο απλά. Από τον τρόπο που μιλάμε. Από τον τρόπο που ρωτάμε. Από τον τρόπο που ακούμε. Από το να μην μπαίνουμε αδιάκριτα στη ζωή του άλλου. Από το να θυμηθούμε ότι κάθε άνθρωπος που συναντάμε κουβαλά μια ιστορία που δεν γνωρίζουμε.
Ας γίνουμε λοιπόν λίγο πιο προσεκτικοί. Λίγο πιο ευγενικοί. Λίγο πιο διακριτικοί.
Γιατί καμιά φορά, η ανθρωπιά φαίνεται ακριβώς εκεί: στα μικρά που κάνουμε κάθε μέρα.
by Joan Lio!
