Υπάρχουν σχεδιαστές που ακολουθούν τις τάσεις και υπάρχουν εκείνοι που τις δημιουργούν. Υπάρχουν δημιουργοί που ντύνουν το σώμα και υπάρχουν καλλιτέχνες που ντύνουν τη φαντασία. Αν η Coco Chanel απελευθέρωσε τη γυναίκα από τους κορσέδες, η Elsa Schiaparelli την απελευθέρωσε από τα όρια της λογικής. Της έδωσε το δικαίωμα να φορέσει ένα όνειρο, μια ψευδαίσθηση, ένα έργο τέχνης. Για εκείνη, η μόδα δεν ήταν ποτέ απλώς ύφασμα και ραφές. Ήταν ένας καμβάς όπου η ζωγραφική, η γλυπτική, η ποίηση και ο σουρεαλισμός μπορούσαν να συναντηθούν, δημιουργώντας κάτι που μέχρι τότε έμοιαζε αδιανόητο.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το όνομά της εξακολουθεί να προκαλεί δέος. Οι δημιουργίες της εκτίθενται στα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου, ενώ ο ιστορικός οίκος Schiaparelli γνωρίζει μια εντυπωσιακή αναγέννηση, αποδεικνύοντας πως οι πραγματικά μεγάλες ιδέες δεν γερνούν ποτέ. Για να κατανοήσει όμως κανείς γιατί η Elsa Schiaparelli εξακολουθεί να εμπνέει καλλιτέχνες, σχεδιαστές και λάτρεις της μόδας, πρέπει να επιστρέψει στην αρχή. Σε μια εποχή όπου τίποτα δεν προμήνυε ότι ένα νεαρό κορίτσι από τη Ρώμη θα άλλαζε για πάντα την ιστορία της υψηλής ραπτικής.
Η Elsa Luisa Maria Schiaparelli γεννήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 1890 στη Ρώμη, σε μια οικογένεια με βαθιά πνευματική καλλιέργεια. Ο πατέρας της ήταν διευθυντής της Βιβλιοθήκης της Ακαδημίας των Λυγκέων, ενώ ο θείος της ήταν διακεκριμένος αστρονόμος. Το σπίτι της ήταν γεμάτο βιβλία, χειρόγραφα, επιστημονικές ανακαλύψεις και συζητήσεις γύρω από τη φιλοσοφία, την τέχνη και την αρχαιολογία. Από μικρή μεγάλωσε ανάμεσα σε ανθρώπους που αντιμετώπιζαν τη γνώση ως τρόπο ζωής.
Κι όμως, μέσα σε αυτό το αυστηρό ακαδημαϊκό περιβάλλον, η μικρή Elsa ένιωθε πως δεν ταίριαζε. Δεν ονειρευόταν να γίνει επιστήμονας ούτε συγγραφέας. Εκείνη γοητευόταν από τα χρώματα, τις υφές, τα λουλούδια και τις εικόνες που μπορούσαν να μεταμορφώσουν την πραγματικότητα. Ήθελε να δημιουργήσει έναν κόσμο όπου το αδύνατο θα μπορούσε να γίνει δυνατό.
Ένας από τους πιο γνωστούς θρύλους γύρω από την παιδική της ηλικία περιγράφει μια μικρή Elsa να φυτεύει σπόρους λουλουδιών στο στόμα, στα αυτιά και στη μύτη της, πιστεύοντας πως έτσι θα ανθίσει και η ίδια σαν κήπος. Το περιστατικό μπορεί να μοιάζει σχεδόν παραμυθένιο, όμως αποτυπώνει κάτι βαθύτερο: από πολύ νωρίς η φαντασία της δεν γνώριζε όρια. Εκεί όπου οι άλλοι έβλεπαν την πραγματικότητα, εκείνη έβλεπε έναν κόσμο γεμάτο μεταμορφώσεις.
Η ζωή της άλλαξε πολλές φορές πριν ακόμη φτάσει στα τριάντα της χρόνια. Ταξίδεψε στο Λονδίνο, όπου παντρεύτηκε τον θεωρητικό William de Wendt de Kerlor, έναν χαρισματικό αλλά ασταθή άνθρωπο. Ο γάμος τους σύντομα διαλύθηκε, αφήνοντάς την μόνη, με μια μικρή κόρη, τη Yvonne, και ελάχιστους οικονομικούς πόρους. Ήταν μια περίοδος γεμάτη δυσκολίες, που όμως τη διαμόρφωσε βαθιά.
Η Νέα Υόρκη υπήρξε ο επόμενος σταθμός της ζωής της. Εκεί ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τον κόσμο των πρωτοποριακών καλλιτεχνών και των διανοουμένων που αναζητούσαν νέους τρόπους έκφρασης. Συνάντησε ανθρώπους που δεν φοβούνταν να αμφισβητήσουν τα καθιερωμένα, κάτι που θα αποτελούσε αργότερα τη βάση της δικής της αισθητικής φιλοσοφίας.
Ωστόσο, η πραγματική της μοίρα την περίμενε στο Παρίσι.
Τη δεκαετία του 1920 η γαλλική πρωτεύουσα ήταν το επίκεντρο της δημιουργικότητας. Ζωγράφοι, ποιητές, γλύπτες, μουσικοί και αρχιτέκτονες από κάθε γωνιά του κόσμου συγκεντρώνονταν εκεί για να δημιουργήσουν μια νέα εποχή. Ο Πάμπλο Πικάσο ανέτρεπε τους κανόνες της ζωγραφικής, ο Σαλβαδόρ Νταλί εξερευνούσε τα όρια του ονείρου, ο Ζαν Κοκτό πειραματιζόταν με όλες τις μορφές τέχνης, ενώ ο Man Ray μετέτρεπε τη φωτογραφία σε πεδίο φαντασίας.
Μέσα σε αυτή την έκρηξη δημιουργικότητας εμφανίστηκε και η Elsa Schiaparelli.
Η είσοδός της στη μόδα δεν έγινε μέσα από κάποιο μεγάλο ατελιέ. Ήρθε σχεδόν τυχαία, όταν εντυπωσιάστηκε από ένα χειροποίητο πλεκτό που είχε δημιουργήσει μια Αρμένια τεχνίτρια. Αντί να αρκεστεί στον θαυμασμό, αποφάσισε να συνεργαστεί μαζί της και να σχεδιάσει μια σειρά από πλεκτά που δεν έμοιαζαν με τίποτα από όσα κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή.
Το αποτέλεσμα ήταν επαναστατικό.
Το διάσημο πουλόβερ με το λευκό φιόγκο –ο οποίος στην πραγματικότητα ήταν πλεγμένος μέσα στο ύφασμα δημιουργώντας οπτική ψευδαίσθηση– έγινε αμέσως ανάρπαστο. Οι γυναίκες της υψηλής κοινωνίας γοητεύτηκαν από αυτή τη νέα αισθητική, ενώ αμερικανικά περιοδικά μόδας άρχισαν να παρουσιάζουν τις δημιουργίες της ως το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο της παριζιάνικης κομψότητας.
Η Schiaparelli είχε μόλις ανακαλύψει κάτι που θα χαρακτήριζε ολόκληρη την καριέρα της: την ψευδαίσθηση.
Δεν την ενδιέφερε να δημιουργήσει ένα ακόμη όμορφο φόρεμα. Ήθελε ο θεατής να σταματά, να παρατηρεί και να αναρωτιέται αν αυτό που βλέπει είναι πραγματικό. Να προκαλεί απορία πριν ακόμη προκαλέσει θαυμασμό.
Το 1927 ίδρυσε τον δικό της οίκο μόδας στην Place Vendôme, μια από τις πιο εμβληματικές διευθύνσεις του Παρισιού. Μέσα σε λίγα χρόνια το όνομά της είχε γίνει συνώνυμο της δημιουργικής τόλμης. Οι συλλογές της δεν παρουσίαζαν απλώς ρούχα· παρουσίαζαν ιδέες. Κάθε δημιουργία έκρυβε μια ιστορία, έναν συμβολισμό, μια πρόκληση προς τον θεατή.
Σε αντίθεση με τους περισσότερους σχεδιαστές της εποχής, που εμπνέονταν από την ιστορία ή την κλασική κομψότητα, η Schiaparelli αναζητούσε έμπνευση παντού. Στα έντομα, στους αστερισμούς, στις μηχανές, στην αστρονομία, στα όνειρα, στην αρχιτεκτονική, ακόμη και στην ψυχανάλυση του Sigmund Freud που εκείνη την περίοδο άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν το υποσυνείδητο.
Για την Elsa, τίποτα δεν ήταν υπερβολικά παράξενο ώστε να μην μπορεί να μετατραπεί σε μόδα.
Αυτή ακριβώς η φιλοσοφία την έφερε κοντά στο καλλιτεχνικό κίνημα που επρόκειτο να αλλάξει όχι μόνο τη δική της πορεία, αλλά και την ιστορία της μόδας: τον Σουρεαλισμό.
Οι Σουρεαλιστές πίστευαν πως το όνειρο είχε μεγαλύτερη αλήθεια από την πραγματικότητα. Αναζητούσαν το απρόσμενο, το παράλογο, το χιούμορ και την ανατροπή. Η Schiaparelli ένιωσε πως είχε βρει επιτέλους ανθρώπους που μιλούσαν την ίδια γλώσσα. Δεν έβλεπαν τη δημιουργία ως κάτι αυστηρό και προβλέψιμο, αλλά ως μια ατελείωτη περιπέτεια της φαντασίας.
Από εκείνη τη στιγμή η μόδα της έπαψε να αποτελεί απλώς ένδυση. Μετατράπηκε σε τέχνη που μπορούσε να φορεθεί. Κάθε φόρεμα, κάθε καπέλο, κάθε κόσμημα λειτουργούσε σαν ένα μικρό έργο με πολλαπλές αναγνώσεις, προκαλώντας άλλοτε γέλιο, άλλοτε απορία και άλλοτε βαθύ θαυμασμό.
Κανείς ακόμη δεν μπορούσε να φανταστεί ότι μέσα στα επόμενα χρόνια αυτή η συνεργασία ανάμεσα στη μόδα και τον σουρεαλισμό θα γεννούσε μερικά από τα πιο εμβληματικά δημιουργήματα στην ιστορία της υψηλής ραπτικής. Δημιουργίες που θα άλλαζαν για πάντα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε ένα ρούχο και θα καθιστούσαν την Elsa Schiaparelli μία από τις πιο τολμηρές και επιδραστικές μορφές του 20ού αιώνα.
To be continued..
xoxo LilaLounAr.T
