Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το να συμμετέχω σε ένα book club μου έφερνε στο μυαλό μία πολύ συγκεκριμένη εικόνα. Μία μικρή παρέα ατόμων, συνήθως παντρεμένων γυναικών με παιδιά στην εφηβεία, με το βιβλίο του μήνα και δύο-τρία μπουκάλια κρασί, λες και βλέπω αμερικάνικη ταινία. Σήμερα όμως, τα book clubs είναι κάτι πολύ διαφορετικό.
Τα βλέπουμε στο TikTok και στο Instagram, τα οργανώνουν βιβλιοπωλεία και εκδοτικοί οίκοι, ενώ παράλληλα celebrities δημιουργούν τις δικές τους “reading communities”, και διαδικτυακές παρέες διαβάζουν το ίδιο βιβλίο ταυτόχρονα, συζητώντας για χαρακτήρες, plot twists, θεωρίες και ό,τι άλλο μπορείς να φανταστείς.
Το διάβασμα, που θεωρείται κατεξοχήν μοναχική δραστηριότητα, έχει γίνει ξανά social. Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική επιτυχία των book clubs. Γιατί ίσως να μην αφορά μόνο το “βιβλίο του μήνα”.
Μιλάω από προσωπική εμπειρία, όντας μέλος σε δύο book clubs, και αν στην αρχή πίστευα ότι το βασικό κομμάτι θα ήταν απλώς να διαβάζουμε ένα βιβλίο και να το συζητάμε, στην πορεία κατάλαβα ότι το βιβλίο του μήμα είναι στην πραγματικότητα μόνο η αφορμή.
Γιατί τα book clubs έγιναν trend;
Τα book clubs δεν είναι καινούργια ιδέα. Υπήρχαν πολύ πριν από τα social media και το BookTok. Αυτό που άλλαξε είναι η κλίμακα και ο τρόπος με τον οποίο δημιουργούνται αυτές οι αναγνωστικές κοινότητες. Το BookTok έπαιξε τεράστιο ρόλο σε αυτή την αλλαγή. Βιβλία έγιναν viral μέσα από σύντομα βίντεο, αναγνώστες μοιράστηκαν κριτικές και προτάσεις, και ξαφνικά χιλιάδες άνθρωποι άρχισαν να διαβάζουν τα ίδια βιβλία την ίδια περίοδο. Έτσι δημιουργήθηκε κάτι που παλαιότερα ήταν πολύ πιο δύσκολο – μία κοινότητα αναγνωστών που μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε στον κόσμο και να αισθάνεται ότι διαβάζει μαζί.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που τα book clubs ταιριάζουν τόσο πολύ στη σημερινή εποχή. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου είμαστε συνεχώς συνδεδεμένοι, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι αισθανόμαστε ότι ανήκουμε κάπου. Ένα book club προσφέρει μια πολύ απλή αφορμή για πραγματική επικοινωνία. Έχεις ήδη ένα κοινό ενδιαφέρον, έχεις κάτι να συζητήσεις και, πριν ακόμη γνωρίσεις καλά τον άλλο, έχεις ήδη ένα θέμα που σας ενώνει.
Τα celebrity book clubs και η νέα book culture
Φυσικά, δεν γίνεται να μιλήσουμε για τη σύγχρονη άνοδο των book clubs χωρίς να αναφέρουμε και τη συμβολή των διάσημων.
Η Oprah Winfrey ήταν από τις πρώτες που απέδειξαν πόσο ισχυρή μπορεί να γίνει μια reading community. Το Oprah’s Book Club ξεκίνησε το 1996 και η επιλογή ενός βιβλίου από την Oprah μπορούσε να του χαρίσει τεράστια προβολή και να το μετατρέψει σε bestseller.
Ακολούθησαν και άλλες celebrities που μετέτρεψαν την αγάπη τους για το διάβασμα σε “κοινότητες”. Η Reese Witherspoon δημιούργησε το Reese’s Book Club το 2017, το οποίο με τα χρόνια εξελίχθηκε σε ένα ολοκληρωμένο brand γύρω από το βιβλίο, με online περιεχόμενο, events και διαφορετικές δράσεις.
Ένα ακόμα παράδειγμα είναι η Dua Lipa με το Service95 Book Club, που ξεκίνησε το 2023. Κάθε μήνα η Dua επιλέγει ένα βιβλίο, το οποίο συνοδεύεται από συνεντεύξεις με τους συγγραφείς, Q&As, reading guides και επιπλέον περιεχόμενο που ενθαρρύνει τη συζήτηση γύρω από την ανάγνωση.
Η δυναμική αυτών των book clubs είναι προφανής. Όταν ένας άνθρωπος με εκατομμύρια followers προτείνει ένα βιβλίο, μπορεί μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα να δημιουργήσει τεράστιο ενδιαφέρον γύρω από αυτό. Στην περίπτωση της Dua, μάλιστα, το Service95 Book Club έχει πλέον συμπληρώσει τρία χρόνια, με το λογαριασμό του στο Instagram να ξεπερνά τους 740.000 followers.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, όμως, είναι ότι το ίδιο ακριβώς concept λειτουργεί και σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Δε χρειάζονται χιλιάδες followers. Αρκούν μερικοί άνθρωποι που απλά… αγαπούν τα βιβλία.
Το ίδιο βιβλίο δεν είναι ποτέ ακριβώς το ίδιο βιβλίο
Μπορεί να διαβάσεις ένα βιβλίο και να πιστεύεις ότι έχεις καταλάβει ακριβώς τι θέλει να πει ο συγγραφέας. Μετά θα ακούσεις κάποιον άλλον να μιλάει γι’ αυτό και θα συνειδητοποιήσεις ότι είχατε τελείως διαφορετική εμπειρία. Ένας χαρακτήρας που εσύ αγάπησες μπορεί να είναι ο χαρακτήρας που κάποιος άλλος δεν άντεχε. Ένα τέλος που σου φάνηκε τέλειο μπορεί να απογοήτευσε κάποιον άλλο. Μια λεπτομέρεια που εσύ προσπέρασες μπορεί να είναι αυτή που κάποιος άλλος θεωρεί το σημαντικότερο στοιχείο της ιστορίας.
Και κάπως έτσι ένα βιβλίο αποκτά μια δεύτερη ανάγνωση. Δεν είναι πλέον μόνο η δική σου ερμηνεία. Είναι όλες οι διαφορετικές οπτικές που ακούς. Και πολλές φορές αυτό σε κάνει να επιστρέψεις νοητά σε σκηνές που είχες ήδη διαβάσει και να τις δεις διαφορετικά.
Και κάπως έτσι βρίσκεις φίλους
Μιλάμε πολύ για τα book clubs ως τρόπο να διαβάζουμε περισσότερο, αλλά υπάρχει κάτι ακόμη σημαντικό – oι άνθρωποι. Όταν βρίσκεσαι σε μια παρέα όπου όλοι έχουν τουλάχιστον ένα κοινό ενδιαφέρον, η γνωριμία γίνεται λίγο πιο εύκολη. Δε χρειάζεται να βρεις το τέλειο conversation starter. Μπορείς απλώς να ρωτήσεις “Τι διαβάζεις αυτή την περίοδο;”.
Και από εκεί η συζήτηση μπορεί να πάει παντού. Μπορεί να ανακαλύψεις ότι κάποιος έχει ακριβώς το ίδιο αναγνωστικό γούστο με εσένα. Μπορεί να βρεις κάποιον που διαβάζει εντελώς διαφορετικά βιβλία και τελικά να αρχίσεις να δοκιμάζεις κι εσύ νέους τίτλους. Και μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία, μπορούν να δημιουργηθούν φιλίες.
Και αυτό είναι ίσως το πιο όμορφο κομμάτι. Οι φιλίες δε δημιουργούνται απαραίτητα επειδή αγαπάμε όλοι τα ίδια βιβλία, αλλά επειδή έχουμε έναν χώρο όπου μπορούμε να συναντηθούμε, να μιλήσουμε και να μοιραστούμε κάτι που μας αρέσει.
Σε μια εποχή που το να γνωρίσεις καινούργιους ανθρώπους ως ενήλικας δεν είναι πάντα εύκολο, ένα book club προσφέρει έναν πολύ φυσικό τρόπο να το κάνεις. Δεν υπάρχει η αμηχανία μιας τυχαίας γνωριμίας. Υπάρχει ήδη μια κοινή αφετηρία, ένα βιβλίο στο τραπέζι και μια ερώτηση που σχεδόν πάντα λειτουργεί. “Λοιπόν, πώς σας φάνηκε;”
Γιατί τελικά θέλουμε να διαβάζουμε μαζί;
Ίσως επειδή, όσο και αν αγαπάμε το γεγονός ότι ένα βιβλίο είναι μια προσωπική εμπειρία, θέλουμε κάπου να μιλήσουμε γι’ αυτή. Θέλουμε να ξέρουμε αν κάποιος άλλος συγκινήθηκε στην ίδια σελίδα. Αν κατάλαβε το ίδιο plot twist. Αν αγάπησε τον ίδιο χαρακτήρα. Αν μίσησε το ίδιο τέλος. Και κυρίως, θέλουμε να ακούσουμε μια διαφορετική άποψη.
Γιατί ένα βιβλίο δεν τελειώνει απαραίτητα όταν φτάσουμε στην τελευταία του σελίδα. Μπορεί να συνεχίσει μέσα από τη συζήτηση που θα κάνουμε γι’ αυτό.
Αυτό είναι που κάνουν τα book clubs τόσο ξεχωριστά. Δε σε βοηθούν μόνο να ανακαλύψεις περισσότερα βιβλία. Σε βοηθούν να ανακαλύψεις περισσότερους ανθρώπους και περισσότερες οπτικές. Και ίσως τελικά αυτός είναι ο λόγος που έγιναν ξανά τόσο δημοφιλή. Όχι επειδή ξαφνικά όλοι αποφασίσαμε ότι θέλουμε να διαβάζουμε περισσότερο, αλλά επειδή ανακαλύψαμε ότι θέλουμε να μοιραζόμαστε αυτά που διαβάζουμε.
Αξίζει τελικά να μπεις σε ένα book club;
Αν αγαπάς τα βιβλία, μάλλον αξίζει να το δοκιμάσεις. Όχι επειδή θα διαβάσεις απαραίτητα περισσότερα, ούτε επειδή θα αγαπήσεις όλες τις επιλογές. Και σίγουρα όχι επειδή πρέπει να συμφωνείς με τους υπόλοιπους.
Αξίζει γιατί μπορεί να σου ανοίξει την πόρτα σε βιβλία που δε θα επέλεγες μόνος σου, να βρεις νέα αναγνώσματα που δεν είχες ακούσει ποτέ, και να σου δώσει την ευκαιρία να μιλήσεις για το βιβλίο που διάβασες και δεν έχεις με ποιον να το συζητήσεις.
Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, μπορεί να βρεις ανθρώπους με τους οποίους θα συνεχίσεις να μιλάς και όταν τελειώσει το βιβλίο του μήνα. Γιατί τελικά, αυτό είναι το ωραίο με ένα book club. Το βιβλίο είναι η αφορμή. Η παρέα είναι η εμπειρία.
