Το BookTok κατάφερε κάτι που δεν περίμενα ποτέ: να κάνει τα βιβλία ξανά κουλ.
Ξεκίνησε από το γνωστό μέσο κοινωνικής δικτύωσης, και κάπως έτσι η νέα γενιά, αλλά και η παλιά (hello my fellow millennials), θυμήθηκε ξανά τη μαγεία του διαβάσματος. Τυπωμένα βιβλία, audiobooks, Kindle, όπως προτιμάς. Κι έτσι βρέθηκα κι εγώ εδώ, να μιλάω για αυτό που απολαμβάνω περισσότερο στον ελεύθερο μου χρόνο.
Για μένα, βέβαια, όλα ξεκίνησαν χρόνια πριν.
Ίσως να φταίει ο ένας και μοναδικός Harry Potter, που εμφανίστηκε στην εφηβεία μας και μας δίδαξε τι θα πει μαγεία, φαντασία και περιπέτεια, χέρι-χέρι με τη φιλία και την αγάπη. Μας έδειξε πώς είναι να ανυπομονείς για το επόμενο βιβλίο για να μάθεις πού καταλήγει αυτή η ιστορία που σε κρατάει ξύπνιο έως το πρωί. Μας έμαθε ότι ένα βιβλίο μπορεί να γίνει καταφύγιο. Ότι μπορείς να δεις τον εαυτό σου σε έναν χαρακτήρα, να συναντήσεις τα συναισθήματα και τα βιώματά σου μέσα σε λέξεις και σελίδες. Ότι η φαντασία δεν είναι κάτι παιδιάστικο, αλλά ένας τρόπος να ξεφεύγεις, να ηρεμείς, και τελικά να αποδέχεσαι μέσα σου όσα αισθάνεσαι στην πραγματική ζωή.
Υπήρξαν περίοδοι που διάβαζα μανιωδώς, κι άλλες που τα βιβλία έμεναν στο ράφι και γέμιζαν σκόνη. Και κοίτα που, αρκετά χρόνια μετά, μέσα από πολλά βιβλία που θα συζητήσουμε στο μέλλον, θυμήθηκα τον τότε εαυτό μου. Και τον αγκάλιασα. Βρήκα ξανά μία διέξοδο από την καθημερινότητα, όταν η πραγματικότητα με κουράζει λίγο παραπάνω απ’ όσο αντέχω.
Το BookTok δεν είναι απλά ένα trend
Θα ήταν εύκολο να απορρίψουμε το BookTok ως άλλο ένα viral φαινόμενο που θα ξεχαστεί όσο γρήγορα εμφανίστηκε. Αντί να συμβεί αυτό όμως, έκανε κάτι που καμία λίστα bestseller δεν είχε καταφέρει εδώ και χρόνια. Έφερε τα βιβλία στο προσκήνιο.
Tο BookTok μετέτρεψε ένα μοναχικό χόμπι σε κοινωνική εμπειρία. Ξαφνικά, το να κλαις με ένα βιβλίο δεν είναι κάτι που κρύβεις, είναι content. Το να έχεις γνώμη για έναν χαρακτήρα δεν σε κάνει nerd, σε κάνει μέρος μιας συζήτησης που γίνεται ταυτόχρονα από εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Αλυσίδες βιβλιοπωλείων έχουν δημιουργήσει αποκλειστικά σημεία πώλησης με τίτλο “BookTok recommends”. Ένα viral βίντεο μπορεί να κάνει ένα βιβλίο να εξαντληθεί μέσα σε ώρες.
Και έτσι, η βιομηχανία του βιβλίου, που για χρόνια εψαχνε τρόπους να επιβιώσει στη ψηφιακή εποχή, ανακάλυψε ότι η απάντηση ήταν τελικά οι ίδιοι οι αναγνώστες. Οι άνθρωποι που μοιράστηκαν αυτό που ένιωσαν διαβάζοντας ένα βιβλίο.
Βέβαια, δεν λείπουν και οι επικρίσεις. Κάποιοι μιλούν για εμπορευματοποίηση της λογοτεχνίας. Υποστηρίζουν πως οι συγγραφείς συχνά προσαρμόζονται στις τάσεις της αγοράς και στις απαιτήσεις των εκδοτικών οίκων και πως επαναλαμβάνουν τα ίδια μοτίβα στα βιβλία τους για σίγουρες πωλήσεις. Φυσικά και έχουν δίκιο κατά ένα μέρος, αλλά έτσι λειτουργεί το κάθε τι στην κοινωνία μας, σε οποιαδήποτε μορφή pop culture. Το ζήτημα δεν είναι αν είναι 100% ορθό και δίκαιο, αλλά αν έχει αποτέλεσμα.
Και το να διαβάζει ο κόσμος, νεαρός και μη, έστω και επηρεασμένος από τα κοινωνικά δίκτυα, για εμένα είναι επιτυχία.
Τι είναι λογοτεχνία;
Και μιας και μιλάμε για επικρίσεις, ας πούμε και κάτι άλλο που με κουράζει. Αυτόν τον “σνομπισμό” γύρω από το τι είναι λογοτεχνία. Πόσες φορές έχουμε ακούσει ότι τα βιβλία φαντασίας είναι για παιδιά, ότι το romance είναι ρηχό και “κοριτσίστικο”, ότι μόνο η σοβαρή λογοτεχνία, κατά προτίμηση κάτι κλασικό και βαρύ, βλ. Ντοστογιέφσκι και Τολστόι, αξίζει τον χρόνο μας; Αυτή η αντίληψη δεν είναι απλώς λανθασμένη. Είναι μονόπλευρη και βιαστική, καθώς καταλήγει αυτομάτως στο συμπέρασμα ότι αδυνατούμε να διαβάσουμε οτιδήποτε άλλο.
Η λογοτεχνία δεν υπάρχει για να μας κρίνει, αλλά για να μας “ανοίξει” το μυαλό. Μία καλογραμμένη νουβέλα φαντασίας μπορεί να εξερευνήσει θέματα ταυτότητας, ηθικής και κοινωνικών ζητημάτων με την ίδια βαρύτητα που το κάνει ένα βραβευμένο μυθιστόρημα. Ένα ρομάντζο μπορεί να μιλά για την αγάπη, τα όρια και την απώλεια με τρόπους που λίγα “λογοτεχνικά” έργα τολμούν. Αυτό που διαβάζεις δεν ορίζει την αξία σου ως αναγνώστης. Ορίζει τι έχεις ανάγκη εκείνη τη στιγμή.
Να κρατάς το μυαλό σου ανοιχτό, να αφήνεις τον εαυτό σου να ταξιδέψει σε κόσμους που δεν μοιάζουν με τον δικό σου. Αυτή είναι η ουσία της ανάγνωσης. Και αν κάποιος απορρίπτει ένα ολόκληρο είδος χωρίς να το έχει δοκιμάσει, τότε έχει ήδη χάσει το νόημα.
Υπάρχει κάτι μοναδικό στο να ανοίγεις ένα βιβλίο και να εμπιστεύεσαι έναν συγγραφέα με τις σκέψεις σου για τις επόμενες ώρες.
Είναι μία παρέα. Είναι μια νέα γνωριμία με ανθρώπους και κόσμους που αφήνουν ελεύθερη τη σκέψη και εξασκούν την ικανότητά μας να φανταζόμαστε και να ονειρευόμαστε, ακόμα κι όταν η καθημερινότητα μοιάζει επίπεδη και προβλέψιμη.
Σε μια εποχή που ο νους μας βομβαρδίζεται συνεχώς από notifications και ατέρμονο scrolling, το να κάθεσαι με ένα βιβλίο είναι σχεδόν επαναστατικό. Είναι μία δήλωση πως η προσοχή σου αξίζει κάτι περισσότερο από τα πέντε δευτερόλεπτα που αφιερώνει το μάρκετινγκ στις μέρες μας.
Και αν είσαι κι εσύ από αυτούς που λένε “δεν έχω χρόνο για διάβασμα”, αλλά μετά χαζεύουν posts στο BookTok για δύο ώρες, καλώς ήρθες. Ήμουν κι εγώ στη θέση σου.
