Κάποιοι περιμένουν την Black Friday, κάποιοι το Δεκαπενταύγουστο, κι είμαστε κι εμείς, που περιμένουμε πώς και πώς το ετήσιο Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως.
Υπάρχει κάτι πολύ ωραίο στο να βλέπεις ξαφνικά ένα ολόκληρο κομμάτι της Αθήνας να γεμίζει βιβλία. Να περπατάς ανάμεσα σε περίπτερα, να χαζεύεις εξώφυλλα, να ξεφυλλίζεις βιβλία που δεν έχεις ξαναδεί, να αναζητάς αυτό το ένα που είχες βάλει εδώ και μήνες στο μάτι και, φυσικά, να καταλήγεις να θέλεις να αγοράσεις περίπου είκοσι, ενώ είχες πει ότι θα πάρεις μόνο ένα.
Το 54ο Φεστιβάλ Βιβλίου ξεκίνησε την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου, εγώ το επισκέφθηκα μόλις χθες, και έχω πολλά να μοιραστώ.
Μια πόλη γεμάτη βιβλία
Το 54ο Φεστιβάλ Βιβλίου πραγματοποιείται και φέτος στο Πεδίον του Άρεως, από τις 4 έως τις 20 Σεπτεμβρίου, με ελεύθερη είσοδο.
Και όταν λέμε Φεστιβάλ Βιβλίου, δε μιλάμε απλώς για μερικούς πάγκους. Φέτος συμμετέχουν 210 εκδοτικοί οίκοι με 285 περίπτερα, ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει μία πληθώρα πολιτιστικών εκδηλώσεων. Με λίγα λόγια,αν πας με σκοπό ότι θα κάνεις μία σύντομη περαντζάδα, μάλλον θα χρειαστεί να αναθεωρήσεις.
Το φετινό θέμα είναι “Βιώσιμη Ανάπτυξη. Το βιβλίο ως αρχιτέκτονας του αύριο”, μια θεματική που συνδέει το βιβλίο με την κοινωνική ευθύνη, την εκπαίδευση, το περιβάλλον και τον τρόπο με τον οποίο φανταζόμαστε το μέλλον μας. Και ίσως αυτή να είναι και μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πλευρές της διοργάνωσης. Το βιβλίο δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως κάτι που διαβάζουμε για να περάσει ευχάριστα η ώρα μας. Είναι ένας τρόπος να γνωρίζουμε, να προβληματιζόμαστε, να αμφισβητούμε, και ίσως, να αλλάζουμε οπτική.
Αλλά ας αφήσουμε για λίγο τα μεγάλα νοήματα και ας πάμε στα πρακτικά. Καθώς είναι η 3η χρονιά που το επισκέπτομαι, έχω καταλήξει σε κάποια tips που κάνουν την επίσκεψη μου στο φεστιβάλ όσο πιο εύκολη γίνεται.
Θέλει χρόνο
Μία ώρα δε φτάνει. Το λέω έχοντας πάει με την πεποίθηση ότι εντάξει, θα κάνω μια βόλτα, θα δω τι παίζει και θα βρω αυτό που ψάχνω για να φύγω. Spoiler alert, δεν έφυγα τόσο γρήγορα.
Με τόσα περίπτερα, τόσους εκδοτικούς οίκους και τόση πληροφορία, είναι πολύ εύκολο να χαθείς, με την καλή έννοια, μέσα στη διοργάνωση. Θα πας να ψάξεις ένα συγκεκριμένο βιβλίο και θα σταματήσεις σε ένα άλλο. Θα δεις μία νέα κυκλοφορία που θα σου τραβήξει την προσοχή. Θα θυμηθείς έναν τίτλο που σου είχε προτείνει κάποιος. Θα πιάσεις κουβέντα με έναν άνθρωπο στο περίπτερο. Και κάπως έτσι θα έχει περάσει μία ώρα χωρίς να έχεις καταλάβει πώς.
Αν μπορείς, υπολόγισε τουλάχιστον ένα δίωρο. Και μην πας με πρόγραμμα στρατιωτικής ακρίβειας. Άσε λίγο χώρο για το αυθόρμητο. Άλλωστε, ένα από τα ωραιότερα πράγματα σε μια έκθεση βιβλίου είναι να ανακαλύπτεις κάτι που δεν ήξερες ότι έψαχνες.
Απόφυγε, αν μπορείς, τις ώρες αιχμής
Το φεστιβάλ έχει κόσμο. Και αυτό είναι υπέροχο. Μπορεί όμως να γίνει και λίγο… άβολο όταν θέλεις να διαβάσεις την περίληψη ενός βιβλίου και υπάρχουν άλλα τρία άτομα πίσω σου που περιμένουν.
Γι’ αυτό, αν έχεις τη δυνατότητα, θα επέλεγα μια καθημερινή αργά το απόγευμα. Θα έχει κόσμο, μην περιμένεις να περπατάς ανάμεσα στα περίπτερα σαν να έχεις ολόκληρο το Πεδίον του Άρεως δικό σου, αλλά η εμπειρία θα είναι σαφώς πιο άνετη.
Και έτσι, μπορείς να συνδυάσεις τη βόλτα σου με φαγητό ή ποτό μετά, οπότε έχεις έτοιμο ένα πολύ τίμιο after-work plan.
Προετοιμάσου, αλλά μην το παρακάνεις
Αν έχεις συγκεκριμένα βιβλία στο μυαλό σου, κάνε την έρευνα σου πριν πας. Μάζεψε τους τίτλους που σε ενδιαφέρουν και, ιδανικά, σημείωσε και τον εκδοτικό οίκο στον οποίο ανήκουν. Έτσι, αντί να γυρνάς ανάμεσα σε εκατοντάδες βιβλία ψάχνοντας εκείνο που θέλεις, θα ξέρεις περίπου πού πρέπει να κατευθυνθείς.
Αλλά μην κάνεις το λάθος να πας με μια λίστα τόσο αυστηρή που να μην επιτρέπεις στον εαυτό σου να παρεκκλίνει. Γιατί το φεστιβάλ είναι ακριβώς το μέρος όπου αξίζει να το κάνεις.
Αν διαβάζεις συνήθως αστυνομικό μυθιστόρημα, ρίξε μια ματιά στην ποίηση. Αν αγαπάς τα ρομαντικά, ξεφύλλισε λίγη κλασσική λογοτεχνία. Αν έχεις πάει αποκλειστικά για να αγοράσεις το τελευταίο βιβλίο του αγαπημένου σου συγγραφέα, δώσε πέντε λεπτά σε έναν τίτλο που δεν έχεις ξανακούσει. Ποτέ δεν ξέρεις!
Άσε χώρο για το “παλιό”
Υπάρχει μια παγίδα στις μεγάλες εκθέσεις. Επειδή βομβαρδίζεσαι από καινούργια εξώφυλλα, θεωρείς ότι πρέπει να ανακαλύψεις το επόμενο μεγάλο βιβλίο. Δε χρειάζεται. Μπορεί το βιβλίο που θα αγοράσεις να έχει κυκλοφορήσει χρόνια πριν. Μπορεί να είναι ένα κλασικό που έλεγες ότι θα διαβάσεις κάποια στιγμή. Μπορεί να είναι ένα βιβλίο που διάβαζε κάποιος δικός σου άνθρωπος και δεν είχες ποτέ καταλάβει γιατί το αγαπούσε τόσο.
Αυτό είναι και ένα από τα ωραία της διοργάνωσης. Μπες σε περίπτερα που δεν είχες προγραμματίσει. Ξεφύλλισε. Ρώτα. Μίλησε με τους ανθρώπους που βρίσκονται εκεί. Ρώτησε για έναν τίτλο που σε ενδιαφέρει, ζήτησε μια πρόταση αν δεν ξέρεις τι να διαβάσεις μετά.
Και κυρίως, μην αισθανθείς ότι πρέπει να αξιοποιήσεις κάθε λεπτό. Το φεστιβάλ είναι και μια βόλτα. Είναι ένα από εκείνα τα σπάνια σημεία της Αθήνας όπου για λίγες μέρες ο κόσμος συγκεντρώνεται γύρω από κάτι τόσο απλό και ταυτόχρονα τόσο σημαντικό – τις ιστορίες, τις ιδέες και την ανάγκη μας να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε.
Μην πας απαραίτητα για να αγοράσεις
Αυτό ίσως είναι και το σημαντικότερο. Δε χρειάζεται να φύγεις με μια σακούλα γεμάτη βιβλία για να θεωρήσεις επιτυχημένη την επίσκεψή σου. Μπορείς να πας απλώς για έμπνευση. Να δεις τι κυκλοφορεί. Να σημειώσεις τίτλους για αργότερα. Να ακούσεις μια συζήτηση. Να παρακολουθήσεις κάποια από τις εκδηλώσεις του προγράμματος. Να μιλήσεις με ανθρώπους που αγαπούν τα βιβλία όσο κι εσύ.
Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ περιλαμβάνει παρουσιάσεις, συζητήσεις, θεατρικές παραστάσεις, μουσικές εκδηλώσεις, εργαστήρια και δράσεις για παιδιά, οπότε η επίσκεψη μας δεν περιορίζεται στην αγορά ενός βιβλίου. Ακόμα κι αν φύγεις “με άδεια χέρια”, το μυαλό σου και η ψυχή σου ίσως έχει γεμίσει μόνο και μόνο με την εμπειρία.
Πάνω απ’ όλα όμως, πηγαινε σαν τον εαυτό σου. Μη θεωρείς ότι επειδή είσαι άνθρωπος που δε διαβάζει πολύ, το Φεστιβάλ δεν είναι για σένα. Ούτε χρειάζεται να ξέρεις όλους τους εκδοτικούς οίκους, να έχεις διαβάσει τους μισούς συγγραφείς που θα συναντήσεις ή να μπορείς να κάνεις συζήτηση για τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.
Αρκεί να είσαι περίεργος. Η περιέργεια είναι ίσως το καλύτερο εισιτήριο για μια τέτοια βόλτα.
Τελικά, γιατί αξίζει να πας;
Γιατί σε μια εποχή που όλα γίνονται γρήγορα, ένα φεστιβάλ βιβλίου σε αναγκάζει,με τον πιο ευχάριστο τρόπο, να κάνεις το αντίθετο.
Να σταθείς, να κοιτάξεις, να διαβάσεις δύο σελίδες πριν αποφασίσεις. Να αφήσεις κάτι να σου τραβήξει την προσοχή χωρίς να σου το έχει προτείνει ένας αλγόριθμος. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο σημαντικό πράγμα που μπορεί να μας προσφέρει ένα φεστιβάλ βιβλίου σήμερα. Όχι απλώς περισσότερα βιβλία στη βιβλιοθήκη μας, αλλά περισσότερα ερεθίσματα στο μυαλό μας.
Το φετινό μήνυμα για το βιβλίο ως “αρχιτέκτονα του αύριο” δεν είναι, λοιπόν, τόσο μακρινό από αυτό που συμβαίνει στην πράξη. Κάθε βιβλίο που διαβάζουμε προσθέτει μια ιδέα, μια γνώση, μια διαφορετική οπτική. Και κάπως έτσι χτίζεται, λίγο-λίγο, ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας μέσα σε αυτόν.
Οπότε, αν δεν έχεις πάει ακόμη, βάλε το Πεδίον του Άρεως στο πρόγραμμα. Φόρα άνετα παπούτσια, άφησε λίγο χώρο στην τσάντα σου, και ακόμα περισσότερο στο μυαλό σου, και πήγαινε χωρίς να ξέρεις ακριβώς με τι θα φύγεις. Και, bonus, με περίπου 8.000 βήματα λιγότερα για τον ημερήσιο στόχο. Καθόλου άσχημα για μια βόλτα ανάμεσα σε βιβλία.
