Το άγχος και οι κρίσεις πανικού δεν είναι απλώς λέξεις που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητα· είναι εμπειρίες που επηρεάζουν τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Σε αυτή τη συνέντευξη, η ψυχολόγος Δούρη Αδαμαντία μας βοηθά να κατανοήσουμε τι συμβαίνει πίσω από αυτά τα φαινόμενα, πώς εκδηλώνονται στο σώμα και ποιοι τρόποι υπάρχουν για να τα διαχειριστούμε αποτελεσματικά.
Κρίση πανικού ή άγχος; Πότε το σώμα μάς ζητά βοήθεια
Φαντάσου το εξής: είναι ένα απλό απόγευμα, δεν συμβαίνει τίποτα ιδιαίτερο, και ξαφνικά νιώθεις την καρδιά σου να χτυπά σαν τρελή. Ιδρώνεις, ζαλίζεσαι, δεν μπορείς να αναπνεύσεις. Το μόνο που σκέφτεσαι είναι «κάτι πάει στραβά με το σώμα μου, παθαίνω καρδιά ή τρελαίνομαι;».
Ή αλλιώς: εδώ και μήνες κοιμάσαι άσχημα, έχεις πονοκεφάλους, οι σκέψεις σου δεν σταματάνε, δουλειά, παιδιά, λογαριασμοί, τι θα γίνει αύριο, τι θα γίνει μεθαύριο. Ούτε οι διακοπές δεν σε ξεκουράζουν πια.
Και στις δύο περιπτώσεις το σώμα σου μιλά. Η ερώτηση είναι αν μπορείς να καταλάβεις τι σου συμβαίνει.
Η έρευνα δείχνει πως 1 στους 3 ανθρώπους θα πληρεί κριτήρια κάποιας διαταραχής άγχους σε κάποιο σημείο της ζωής του κι όμως, η συντριπτική πλειοψηφία δεν ζητά ποτέ βοήθεια.
Το να δεις αν σε αφορά είναι αρκετά εύκολο. Σταμάτα για ένα λεπτό και ρώτα τον εαυτό σου:
- Υπάρχουν καταστάσεις που αποφεύγω συστηματικά λόγω άγχους;
- Ξυπνώ συχνά τη νύχτα με σκέψεις που δεν μπορώ να σταματήσω;
- Νιώθω συχνά σφίξιμο στο στήθος, κόμπο στο στομάχι ή ένταση χωρίς εμφανή λόγο;
- Έχω σταματήσει να κάνω πράγματα που μου άρεσαν γιατί με αγχώνουν;
Αν απάντησες «ναι» σε έστω δύο από αυτά, το άρθρο αυτό γράφτηκε για σένα.
Κρίση πανικού, κρίση άγχους, χρόνιο άγχος — τι είναι τι;
Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν αυτούς τους όρους εναλλακτικά, σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα, όμως η σημασία τους αλλά και το πώς βιώνονται διαφέρουν. Και η διαφορά έχει σημασία, γιατί το πώς αντιμετωπίζουμε το καθένα είναι διαφορετικό.
Αυτό που εκπλήσσει τους περισσότερους ανθρώπους είναι ότι το άγχος «μιλά» πρώτα μέσα από το σώμα — και συχνά πολύ πριν το αντιληφθούμε συνειδητά.
Σωματικά το άγχος με όλες τις μορφές του μπορεί να εκδηλώνεται με ταχυκαρδία, σφίξιμο στο στήθος, δύσπνοια, εφίδρωση, τρέμουλο, ζαλάδα, μούδιασμα στα άκρα, στομαχικές ενοχλήσεις. Οι έρευνες δείχνουν πως αυτά τα συμπτώματα συγχέονται με σοβαρά ιατρικά προβλήματα και έτσι συχνά η πρώτη αντίδραση των ατόμων που βιώνουν έντονο ή παρατεταμένο άγχος είναι να αναζητήσουν ιατρική βοήθεια καθώς πιστεύουν ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει στο σώμα τους.
Ψυχολογικά, το άγχος φέρνει μαζί του μια διαρκή επιφυλακή («κάτι θα γίνει»), δυσκολία συγκέντρωσης, εκνευρισμό που δεν έχει εμφανή αίτια, και μια υπερανάλυση σκέψεων, πράξεων και γεγονότων.
Η κρίση πανικού είναι σαν να οδηγείς στον αυτοκινητόδρομο ή να πίνεις τον καφέ σου, και χωρίς κανένα προειδοποιητικό σήμα, το σώμα σου να μπει σε κατάσταση πλήρους συναγερμού. Η καρδιά σου χτυπά έντονα σαν να θέλει να βγει έξω από το στήθος, δύσπνοια, μούδιασμα, ζαλάδα, αίσθηση ότι θα λιποθυμήσεις ή ότι «πεθαίνεις».
Είναι δεδομένο πως περίπου 1 στους 8 ανθρώπους θα βιώσει κρίση πανικού κάποια στιγμή στη ζωή του.
Κάτι που λίγοι γνωρίζουν είναι πως έως και το 40% των ανθρώπων που βιώνουν κρίση πανικού δεν αισθάνονται καν φόβο και βιώνουν μόνο σωματικά συμπτώματα.
Τι συμβαίνει σε μία κρίση πανικού σωματικά; Ο εγκέφαλος πατά κατά λάθος το κουμπί «κίνδυνος». Ενεργοποιείται ο παλαιότερος μηχανισμός επιβίωσης που έχουμε ως ανθρώπινα όντα δηλαδή το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και έτσι μπαίνουμε στη διαδικασία να «παλέψουμε ή να φύγουμε». Στην ουσία απελευθερώνεται αδρεναλίνη στο αίμα, η καρδιά επιταχύνει για να στείλει περισσότερο αίμα στους μύες, εξού και η ταχυπαλμία, η αναπνοή γίνεται γρήγορη και επιφανειακή για να εισπνεύσουμε περισσότερο οξυγόνο, οι μύες σφίγγονται για να προετοιμαστούν για έντονη κίνηση. Το σώμα ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει έναν κίνδυνο που απλώς δεν υπάρχει. Τα συμπτώματα κορυφώνονται μέσα σε λίγα λεπτά και έπειτα υποχωρούν. Γι’ αυτό τόσοι άνθρωποι καταλήγουν στα επείγοντα καθώς αντιλαμβάνονται τα συμπτώματα ως έντονη σωματική αντίδραση χωρίς σαφή αιτία και φοβούνται ότι παθαίνουν κάτι σοβαρό. Αλλά η κρίση πανικού δεν είναι επικίνδυνη για τη ζωή. Αυτό που ενισχύει την κρίση είναι το να προσπαθείς να παλεύεις μαζί της, ή το να της αντιστέκεσαι καθώς ανακουφίζει προσωρινά, αλλά μαθαίνει τον εγκέφαλο ότι πράγματι υπήρχε κίνδυνος.
Αντί για όλα αυτά: μείνε, ανάπνευσε, θύμισε στον εαυτό σου ότι θα περάσει.
Αυτό που πολλοί αποκαλούν «κρίση άγχους» είναι κάτι διαφορετικό καθώς ο όρος δεν υπάρχει επίσημα στην κλινική διάγνωση. Δεν τον αναγνωρίζει το DSM-5, το διεθνές εγχειρίδιο που χρησιμοποιούν οι ειδικοί ψυχικής υγείας παγκοσμίως. Αυτό που βιώνουμε και ονομάζουμε έτσι είναι συνήθως ένα επεισόδιο έντονου άγχους που χτίζεται αργά, συνδεδεμένο με κάτι συγκεκριμένο, μια εξέταση, μια παρουσίαση, μια σύγκρουση. Κλιμακώνεται όσο πλησιάζει η κατάσταση και υποχωρεί όταν αυτή περάσει. Η διαφορά από την κρίση πανικού είναι ακριβώς εκεί: η μία έρχεται σαν σεισμός, η άλλη σαν καταιγίδα που τη βλέπεις να πλησιάζει.
Και μετά υπάρχει το χρόνιο άγχος που είναι παρατεταμένο μακροχρόνιο άγχος το οποίο συνυπάρχει και μπορεί να παίρνει διαφορετικές μορφές ή απλά να «σιγοκαίει» μέσα μας. Μπορεί να είναι το άγχος στις κοινωνικές καταστάσεις που σε κάνει να τις αποφεύγεις ολοένα περισσότερο· το να ερμηνεύεις κάθε σωματικό σήμα ως ένδειξη σοβαρής ασθένειας· ή ένας μόνιμος εσωτερικός «θόρυβος» που ανησυχεί για τα πάντα ακόμα κι όταν δεν υπάρχει λόγος.
Το άγχος δεν είναι εχθρός.
Είναι ένας φυσιολογικός μηχανισμός επιβίωσης καθώς χρειαζόμαστε το άγχος για να κινητοποιούμαστε, να αντιδρούμε, να λειτουργούμε. Γίνεται πρόβλημα όταν αρχίζει να παίρνει αποφάσεις για εμάς.
Το σώμα μιλά πολύ πριν καταρρεύσει. Το σώμα δεν «σπάει» ξαφνικά.
Στέλνει σήματα εδώ και καιρό — και εμείς τα αγνοούμε, τα χαρακτηρίζουμε «κούραση» και συνεχίζουμε. Η επιστήμη έχει πλέον τεκμηριώσει με σαφήνεια ότι το άγχος δεν μένει στο μυαλό. Η χρόνια κόπωση που δεν φεύγει ούτε με ύπνο, κεφαλαλγίες που επαναλαμβάνονται, σφιγμένοι ώμοι και αυχένας, στομαχικές ενοχλήσεις χωρίς κάποιον ιατρικό λόγο, εκνευρισμός που «δεν έχει λόγο», είναι πραγματικά σωματικά συμπτώματα ψυχολογικής φόρτισης.
Άτομα με χρόνιο άγχος έχουν αυξημένο κίνδυνο για αρθρίτιδα, καρδιακά νοσήματα και υπέρταση, ακόμα και μετά τον έλεγχο για άλλους παράγοντες κινδύνου όπως η παχυσαρκία ή το κάπνισμα. Επιπλέον, το άγχος διαταράσσει τον ύπνο, και η αϋπνία τροφοδοτεί το άγχος και συχνά συνυπάρχει με κατάθλιψη σε ποσοστά που ξεπερνούν το 60% των περιπτώσεων.
Το σώμα δεν ψεύδεται. Απλώς χρησιμοποιεί γλώσσα που δεν έχουμε πάντα μάθει να διαβάζουμε.
Τι βοηθά πραγματικά;
Ζούμε σε μια εποχή που το νευρικό σύστημά μας σχεδόν ποτέ δεν «κλείνει». Κάθε ειδοποίηση, κάθε email, κάθε μήνυμα ζητά την προσοχή μας. Το απαιτητικό εργασιακό περιβάλλον και η συνεχής κοινωνική πίεση προκαλούν άγχος σε σημείο που πολλοί άνθρωποι ζουν με ελαφρώς αυξημένη ένταση όλη μέρα, χωρίς ποτέ να επιστρέφουν πραγματικά σε κατάσταση ηρεμίας.
Παράλληλα, πολλοί συγχέουν το παθητικό scrolling στο κινητό με ξεκούραση, ενώ στην πραγματικότητα αυτή η δραστηριότητα συχνά υπερδιεγείρει το νευρικό σύστημα και εμποδίζει το μυαλό και το σώμα να φτάσουν σε πραγματική χαλάρωση.
Η υπερβολική καφεΐνη, το αλκοόλ και ο διακοπτόμενος ύπνος δεν προκαλούν από μόνα τους το άγχος, αλλά χαμηλώνουν το κατώφλι ανοχής μας. Έτσι, ένα υπερφορτωμένο σύστημα περνά πιο εύκολα σε κατάσταση πανικού ή έντονου άγχους.
- Η Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (Cognitive Behavioural Therapy) είναι η πιο τεκμηριωμένη θεραπεία για το άγχος με βάση την έρευνα. Στην πράξη μας βοηθά να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τις σκέψεις που τροφοδοτούν την αντίδραση του σώματος, να τις διαχειριζόμαστε και σταδιακά να αλλάζουμε τη συμπεριφορά μας. Έρευνες δείχνουν μακροπρόθεσμα αποτελέσματα ανώτερα από τη φαρμακοθεραπεία μόνη της.
- Παράλληλα, πρακτικές όπως ο διαλογισμός, η yoga και η αναπνοή έχουν αποδεδειγμένη αξία ως συμπλήρωμα της θεραπείας.
- Και στην πράξη, δεν χρειάζεται να αρχίσουμε με κάτι μεγάλο. Η τακτική κίνηση, ακόμα και 20 λεπτά περπάτημα, έχει αποδεδειγμένη αγχολυτική δράση.
- Ο καλός ύπνος, οι διακοπές και οι δραστηριότητες που απολαμβάνουμε μας βοηθούν.
Δεν χρειάζεται επανάσταση στη ζωή μας. Χρειάζεται μόνο να ξαναμάθουμε πότε να πατάμε παύση και, όταν αυτό δεν αρκεί, να ζητήσουμε στήριξη και βοήθεια. Το άγχος δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, είναι ένδειξη ότι κάτι μέσα μας ζητά προσοχή.
Σχετικά με τη συγγραφέα
Δούρη Αδαμαντία | Ψυχολόγος, MSc & Ψυχοθεραπεύτρια CBT
Είμαι η Δούρη Αδαμαντία και είμαι Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια, με άδεια άσκησης επαγγέλματος από το 2016. Για πάνω από μια δεκαετία ασχολούμαι με τον άνθρωπο, τη συμπεριφορά και τη λειτουργία του, τόσο σε κλινικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.
Ξεκίνησα με σπουδές στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και έπειτα έκανα μεταπτυχιακό στο King’s College του Λονδίνου, στην Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων. Έχω εκπαιδευτεί και εργαστεί για χρόνια στο Εθνικό Σύστημα Υγείας της Αγγλίας αλλά και σε νοσοκομεία και δομές στην Ελλάδα. Είμαι πιστοποιημένη Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεύτρια και Τραυματοθεραπεύτρια στο EMDR.
Σήμερα διατηρώ ιδιωτικό γραφείο στους Αμπελόκηπους Αθήνας, όπου δουλεύω με ενήλικες και εφήβους, δια ζώσης και online.
Μέσα από τη δουλειά μου, στόχος μου είναι να βοηθώ ανθρώπους να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους, να αγαπήσουν τα τραύματα και τις δυσκολίες τους και να αναπτύξουν εργαλεία που θα τους συνοδεύουν σε όλη τη ζωή τους.
Το κείμενο υπογράφει η Δούρη Αδαμαντία, την οποία ευχαριστούμε θερμά για την παραχώρηση! Πριν σας χαιρετήσω, να σας πω ότι μπορείτε να την βρείτε στο Instagram: @psychologist_adamantiadouri.
Τα λέμε στο επόμενο,
Yianlee_
