Η Κλεοπάτρα Ζ΄ είναι μία από τις πιο διάσημες γυναίκες της αρχαιότητας και μία από τις προσωπικότητες που έχουν περάσει περισσότερο από κάθε άλλη από την ιστορία στον θρύλο. Για πολλούς είναι γνωστή κυρίως μέσα από τις ιστορίες για τις σχέσεις της με τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Μάρκο Αντώ
νιο. Στην πραγματικότητα, όμως, ήταν κάτι πολύ περισσότερο.
Υπήρξε μορφωμένη, πολιτικά ευφυής, διπλωματική και ιδιαίτερα φιλόδοξη βασίλισσα, η οποία προσπάθησε να διατηρήσει την ανεξαρτησία της Αιγύπτου σε μια εποχή κατά την οποία η Ρώμη εξελισσόταν στη μεγαλύτερη δύναμη της Μεσογείου. Η ζωή της συνδέθηκε με μερικά από τα σημαντικότερα γεγονότα του 1ου αιώνα π.Χ. και ο θάνατός της σηματοδότησε ουσιαστικά το τέλος της ελληνιστικής εποχής.
Ποια ήταν η Κλεοπάτρα Ζ΄
Η Κλεοπάτρα Ζ΄ Φιλοπάτωρ γεννήθηκε το 69 π.Χ. στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Ανήκε στη δυναστεία των Πτολεμαίων, η οποία κυβερνούσε την Αίγυπτο από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Πατέρας της ήταν ο Πτολεμαίος ΙΒ΄ Αυλητής. Μετά τον θάνατό του, το 51 π.Χ., η Κλεοπάτρα ανέβηκε στον θρόνο σε ηλικία περίπου 18 ετών.
Σύμφωνα με την παράδοση της πτολεμαϊκής δυναστείας, κυβέρνησε αρχικά μαζί με τον μικρότερο αδελφό της, Πτολεμαίο ΙΓ΄, με τον οποίο πιθανότατα είχε επίσης παντρευτεί, όπως συνηθιζόταν στους βασιλικούς οίκους της εποχής. Η συμβασιλεία τους, όμως, δεν ήταν ειρηνική. Πολύ σύντομα ξέσπασε έντονη σύγκρουση για την πραγματική εξουσία.
Καταγωγή
Παρά το γεγονός ότι ήταν βασίλισσα της Αιγύπτου, η Κλεοπάτρα δεν είχε καθαρά αιγυπτιακή καταγωγή. Η δυναστεία της ήταν μακεδονικής ελληνικής προέλευσης. Ιδρυτής της δυναστείας ήταν ο Πτολεμαίος Α΄ Σωτήρ, ένας από τους στρατηγούς και στενούς συνεργάτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου το 323 π.Χ., η τεράστια αυτοκρατορία του διασπάστηκε ανάμεσα στους Διαδόχους του. Ο Πτολεμαίος κατέλαβε την Αίγυπτο και δημιούργησε εκεί ένα ισχυρό ελληνιστικό βασίλειο. Για σχεδόν τρεις αιώνες, οι Πτολεμαίοι κυβέρνησαν την Αίγυπτο έχοντας ως πρωτεύουσα την Αλεξάνδρεια. Η Κλεοπάτρα ήταν το τελευταίο μεγάλο μέλος αυτής της δυναστείας.
Η Αλεξάνδρεια και ο ελληνιστικός κόσμος
Η πόλη στην οποία μεγάλωσε η Κλεοπάτρα δεν ήταν μια συνηθισμένη πρωτεύουσα. Η Αλεξάνδρεια αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά, εμπορικά και πολιτιστικά κέντρα του αρχαίου κόσμου. Εκεί βρισκόταν η περίφημη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και το Μουσείο, όπου εργάζονταν φιλόσοφοι, μαθηματικοί, γιατροί, αστρονόμοι και συγγραφείς. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον μεγάλωσε η Κλεοπάτρα.
Οι αρχαίες πηγές τη χαρακτηρίζουν ιδιαίτερα μορφωμένη. Φαίνεται ότι μιλούσε πολλές γλώσσες και, σε αντίθεση με πολλούς από τους Πτολεμαίους προκατόχους της, γνώριζε και την αιγυπτιακή γλώσσα. Αυτό είχε μεγάλη πολιτική σημασία, επειδή μπορούσε να παρουσιάζεται όχι μόνο ως Ελληνίδα ηγεμόνας της Αιγύπτου αλλά και ως πραγματική φαραώ στα μάτια του αιγυπτιακού πληθυσμού.
Η μάχη για τον θρόνο
Η σχέση της με τον Πτολεμαίο ΙΓ΄ εξελίχθηκε γρήγορα σε ανοιχτή πολιτική σύγκρουση. Οι σύμβουλοι του νεαρού βασιλιά προσπάθησαν να περιορίσουν την εξουσία της Κλεοπάτρας και τελικά εκείνη αναγκάστηκε να εγκαταλείψει προσωρινά την Αίγυπτο. Η κατάσταση άλλαξε όταν έφθασε στην Αλεξάνδρεια ο Ιούλιος Καίσαρας.
Εκείνη την περίοδο η Ρώμη είχε ήδη τεράστια επιρροή στην ανατολική Μεσόγειο και οι εσωτερικές διαμάχες της Αιγύπτου δεν μπορούσαν πλέον να αγνοήσουν τη ρωμαϊκή δύναμη. Η Κλεοπάτρα κατάφερε να συναντήσει τον Καίσαρα και να εξασφαλίσει την πολιτική υποστήριξή του.
Η γνωστή ιστορία που τη θέλει να μεταφέρεται κρυφά μπροστά στον Καίσαρα τυλιγμένη σε χαλί ή σάκο προέρχεται από μεταγενέστερες αρχαίες αφηγήσεις και έχει αποκτήσει σχεδόν μυθικές διαστάσεις.
Κλεοπάτρα και ο Ιούλιος Καίσαρας
Με τη βοήθεια του Καίσαρα, η Κλεοπάτρα επέστρεψε στον θρόνο. Ο Πτολεμαίος ΙΓ΄ σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων και η Κλεοπάτρα κυβέρνησε στη συνέχεια μαζί με τον μικρότερο αδελφό της Πτολεμαίο ΙΔ΄. Η σχέση της με τον Ιούλιο Καίσαρα ήταν τόσο πολιτική όσο και προσωπική.
Το 47 π.Χ. η Κλεοπάτρα απέκτησε έναν γιο, τον Πτολεμαίο ΙΕ΄, γνωστό περισσότερο ως Καισαρίωνα. Η ίδια υποστήριζε ότι πατέρας του ήταν ο Ιούλιος Καίσαρας. Λίγα χρόνια αργότερα επισκέφθηκε τη Ρώμη, όπου παρέμεινε μέχρι τη δολοφονία του Καίσαρα το 44 π.Χ. Μετά τον θάνατό του, επέστρεψε στην Αίγυπτο.
Κλεοπάτρα και Μάρκος Αντώνιος
Μετά τη δολοφονία του Καίσαρα, η Ρώμη βυθίστηκε ξανά σε εμφύλιες συγκρούσεις. Ένας από τους σημαντικότερους άνδρες της εποχής ήταν ο Μάρκος Αντώνιος. Η Κλεοπάτρα τον συνάντησε το 41 π.Χ. στην Ταρσό. Η συνάντησή τους έμεινε στην ιστορία, καθώς η βασίλισσα φέρεται να εμφανίστηκε με εντυπωσιακό τρόπο, παρουσιάζοντας τον εαυτό της σχεδόν σαν ενσάρκωση της θεάς Αφροδίτης ή της Ίσιδας.
Η σχέση τους εξελίχθηκε σε πολιτική συμμαχία αλλά και σε ερωτικό δεσμό. Μαζί απέκτησαν τρία παιδιά. Ο Αντώνιος χρειαζόταν τον πλούτο και τους πόρους της Αιγύπτου για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του, ενώ η Κλεοπάτρα χρειαζόταν έναν ισχυρό Ρωμαίο σύμμαχο για να προστατεύσει το βασίλειό της. Ήταν πραγματικά τόσο όμορφη; Η εικόνα της Κλεοπάτρας ως της ωραιότερης γυναίκας της αρχαιότητας αποτελεί σε μεγάλο βαθμό μεταγενέστερο μύθο. Ο Πλούταρχος, που έγραψε αρκετές δεκαετίες μετά τον θάνατό της, αναφέρει ότι η ομορφιά της από μόνη της δεν ήταν απαραίτητα ασύγκριτη.
Αυτό που φαίνεται ότι εντυπωσίαζε περισσότερο ήταν η προσωπικότητά της, ο τρόπος που μιλούσε, η ευφυΐα της και η ικανότητά της να επικοινωνεί με τους ανθρώπους.
Η Κλεοπάτρα φαίνεται ότι γνώριζε πολύ καλά τη δύναμη της εικόνας και της δημόσιας παρουσίας. Παρουσιαζόταν ως φαραώ, ως ελληνιστική βασίλισσα αλλά και ως θεϊκή μορφή, ανάλογα με το κοινό στο οποίο απευθυνόταν.
Η σύγκρουση με τον Οκταβιανό
Η σχέση του Μάρκου Αντωνίου με την Κλεοπάτρα τον έφερε τελικά σε σύγκρουση με τον Οκταβιανό, τον μελλοντικό αυτοκράτορα Αύγουστο. Ο Οκταβιανός αξιοποίησε πολιτικά τη σχέση τους και παρουσίασε την Κλεοπάτρα στη ρωμαϊκή κοινή γνώμη ως επικίνδυνη ξένη βασίλισσα που είχε αποκτήσει
υπερβολική επιρροή πάνω στον Αντώνιο. Η τελική σύγκρουση έγινε στη ναυμαχία του Ακτίου το 31 π.Χ. Οι δυνάμεις του Οκταβιανού, με στρατηγό τον Μάρκο Αγρίππα, νίκησαν τον στόλο του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας. Οι δύο τους επέστρεψαν στην Αίγυπτο.
Ο θάνατος της Κλεοπάτρας
Το 30 π.Χ. ο Οκταβιανός εισέβαλε στην Αίγυπτο. Ο Μάρκος Αντώνιος, πιστεύοντας ότι η Κλεοπάτρα είχε πεθάνει, αυτοκτόνησε. Λίγο αργότερα αυτοκτόνησε και η ίδια.
Η γνωστότερη παράδοση θέλει την Κλεοπάτρα να πεθαίνει από το δάγκωμα ενός δηλητηριώδους φιδιού, πιθανότατα μιας κόμπρας. Ωστόσο, ο ακριβής τρόπος του θανάτου της δεν είναι γνωστός με βεβαιότητα. Ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν πιθανό ότι χρησιμοποίησε κάποιο δηλητήριο.
Ήταν περίπου 39 ετών.
Με τον θάνατό της η Αίγυπτος μετατράπηκε σε ρωμαϊκή επαρχία. Γιατί ήταν τόσο σημαντική; Η Κλεοπάτρα ήταν σημαντική όχι μόνο επειδή συνδέθηκε με δύο από τους ισχυρότερους άνδρες της Ρώμης. Υπήρξε η τελευταία ενεργή βασίλισσα της πτολεμαϊκής Αιγύπτου και μία ηγεμόνας που προσπάθησε μέχρι το τέλος να προστατεύσει την ανεξαρτησία και την ισχύ του βασιλείου της.
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας της αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα, εσωτερικές συγκρούσεις, λιμούς και κυρίως τη διαρκώς αυξανόμενη δύναμη της Ρώμης. Η διπλωματία της ήταν ένας τρόπος επιβίωσης μέσα σε έναν κόσμο που άλλαζε δραματικά.
Η Κλεοπάτρα ανάμεσα στην ιστορία και τον θρύλο
Για περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια, η εικόνα της Κλεοπάτρας διαμορφώθηκε μέσα από τη ρωμαϊκή προπαγάνδα, τη λογοτεχνία, το θέατρο, τη ζωγραφική και τον κινηματογράφο. Άλλοτε παρουσιάστηκε ως μοιραία γυναίκα, άλλοτε ως αδίστακτη βασίλισσα και άλλοτε ως η απόλυτη ερωτική μορφή της αρχαιότητας. Πίσω από αυτές τις εικόνες υπήρχε όμως μία πραγματική πολιτική προσωπικότητα. Η Κλεοπάτρα Ζ΄ υπήρξε μορφωμένη ηγεμόνας, διπλωμάτης και στρατηγικός παίκτης σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους της αρχαίας ιστορίας.
Ο θάνατός της το 30 π.Χ. δεν αποτέλεσε απλώς το τέλος μιας βασίλισσας. Σηματοδότησε το τέλος της δυναστείας των Πτολεμαίων και, συμβολικά, το τέλος του ελληνιστικού κόσμου που είχε δημιουργηθεί μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
by Joan Lio
