Υπάρχουν φιλίες που γεννιούνται από ομοιότητες, από κοινές διαδρομές, κοινά γούστα, κοινές πληγές, κοινές χαρές. Υπάρχουν όμως και φιλίες που γεννιούνται από τη διαφορά. Από δύο ανθρώπους που στέκονται απέναντι στη ζωή με άλλον τρόπο, που κοιτούν τον κόσμο από διαφορετικό παράθυρο, αλλά κάπως συναντιούνται. Και εκεί, στην αρχή, αυτή η διαφορά μοιάζει γοητευτική. Σχεδόν ευλογία.
Ο ένας μπορεί να είναι πιο ειλικρινής, πιο ευθύς, πιο καθαρός σε αυτό που βλέπει και νιώθει. Ο άλλος μπορεί να είναι πιο κλειστός, πιο φοβισμένος, πιο βολεμένος μέσα στις σιωπές του. Και για ένα διάστημα, αυτή η αντίθεση μοιάζει να ισορροπεί. Ο ένας λέει την αλήθεια. Ο άλλος την αποφεύγει. Ο ένας βλέπει. Ο άλλος επιλέγει να μη βλέπει.
Και κάπου εκεί αρχίζει το ερώτημα: πόσο μπορεί να αντέξει μια φιλία όταν χτίζεται πάνω στην ειλικρίνεια του ενός και στην εθελοτυφλία του άλλου;
Όταν τα λόγια δεν ταιριάζουν με τις πράξεις
Δεν είναι πάντα εύκολο να βλέπεις έναν άνθρωπο που αγαπάς να μιλάει για αξίες, για αξιοπρέπεια, για σεβασμό, για αγάπη, για όρια, και την ίδια στιγμή οι πράξεις του να λένε μια τελείως διαφορετική ιστορία.
Να τον ακούς να υπερασπίζεται πράγματα που ο ίδιος δεν εφαρμόζει. Να τον βλέπεις να παρουσιάζει μια εικόνα δύναμης, ενώ στην πραγματικότητα παραμένει εγκλωβισμένος σε επιλογές που τον μικραίνουν. Να τον ακούς να μιλάει για φως, αλλά να επιλέγει ξανά και ξανά ανθρώπους που του φέρνουν σκοτάδι.
Και τότε ο φίλος που βλέπει καθαρά αρχίζει να κουβαλά ένα βάρος. Γιατί δεν ξέρει αν πρέπει να μιλήσει ή να σωπάσει. Αν πρέπει να προστατεύσει τον άλλον από την αλήθεια ή να τον προστατεύσει από το ψέμα μέσα στο οποίο έχει μάθει να ζει.
Διότι η αλήθεια, όταν ο άλλος δεν είναι έτοιμος να την ακούσει, δεν ακούγεται σαν φροντίδα. Ακούγεται σαν επίθεση.
«Είναι καλό παιδί» — η πιο κουρασμένη δικαιολογία
Πόσες φορές έχουμε ανεχτεί ανθρώπους γύρω από τους φίλους μας μόνο και μόνο «για χάρη τους»; Πόσες φορές έχουμε χαμογελάσει ευγενικά σε συντρόφους που μας προσέβαλαν, που μας έκαναν να νιώσουμε άβολα, που βλέπαμε καθαρά ότι δεν τιμούσαν τον άνθρωπο που είχαμε απέναντί μας;
Και πάντα υπάρχει αυτή η φράση: «Είναι καλό παιδί».
Μα καμιά φορά το «καλό παιδί» γίνεται η πιο πρόχειρη κουβέρτα για να σκεπαστούν συμπεριφορές που δεν θα έπρεπε να σκεπάζονται. Δεν αρκεί κάποιος να είναι «καλό παιδί» στα λόγια, στις δημόσιες στιγμές, στις κοινωνικές εμφανίσεις. Η ποιότητα ενός ανθρώπου φαίνεται στις δύσκολες στιγμές. Στον τρόπο που σέβεται. Στον τρόπο που φέρεται όταν δεν τον βλέπουν όλοι. Στον τρόπο που κάνει τον άλλον να αισθάνεται όταν κλείνει η πόρτα.
Και ο φίλος που τα βλέπει αυτά, πολλές φορές σωπαίνει. Όχι γιατί συμφωνεί. Αλλά γιατί αγαπά.
Η σιωπή που πληγώνει
Υπάρχουν πράγματα που μας προσβάλλουν και τα καταπίνουμε. Υπάρχουν λόγια που μας πληγώνουν και τα αφήνουμε να περάσουν. Υπάρχουν συμπεριφορές που μας μειώνουν και εμείς τις φυλάμε μέσα μας, όχι από αδυναμία, αλλά από μια παράξενη μορφή προστασίας.
Δεν μιλάμε γιατί δεν θέλουμε να τραυματίσουμε περισσότερο έναν ήδη ταλαιπωρημένο ψυχισμό. Δεν μιλάμε γιατί ξέρουμε ότι ο άλλος κουβαλάει πληγές. Δεν μιλάμε γιατί φοβόμαστε ότι η αλήθεια μας θα γίνει ακόμη ένα βάρος πάνω στην πλάτη του.
Μόνο που κάποια στιγμή αυτή η σιωπή αρχίζει να σαπίζει μέσα μας. Και όσα δεν ειπώθηκαν στην ώρα τους, επιστρέφουν πιο βαριά. Όχι σαν κατηγορία, αλλά σαν απόδειξη ότι κι εμείς προδώσαμε λίγο τον εαυτό μας για να προστατεύσουμε κάποιον άλλον.
Και τότε, όταν επιτέλους μιλήσουμε, ο άλλος δεν ακούει τίποτα πέρα από την ενόχληση που του προκαλεί η αλήθεια.
Όταν η αλήθεια σου, εναντίον σου!
Υπάρχει μια στιγμή σε κάθε τέτοια φιλία που λειτουργεί σαν ρήγμα. Μια στιγμή που λες κάτι που κρατούσες καιρό. Όχι για να πληγώσεις. Όχι για να κερδίσεις. Όχι για να αποδείξεις ότι είσαι καλύτερος. Αλλά γιατί δεν αντέχεις άλλο να παριστάνεις ότι δεν βλέπεις.
Και τότε ακούς φράσεις που σε παγώνουν.
«Τώρα ξαφνικά μου πετάς πράγματα;»
«Σοβαρά, δεν ξέρω τι νομίζεις. Ότι είσαι αλάνθαστος;»
«Ότι σε γουστάρει όλος ο κόσμος;»
«Ότι κανείς δεν μιλάει πίσω από την πλάτη σου;»
«Ότι δεν έχουν κατακρίνει τη σχέση σου;»
Και εκεί καταλαβαίνεις, ότι όχι απλώς ότι ο άλλος θύμωσε, αλλά ότι σε περίμενε! Ότι είχε μέσα του υλικό έτοιμο. Λέξεις φυλαγμένες. Κρίσεις μαζεμένες. Μικρά δηλητήρια που δεν γεννήθηκαν εκείνη τη στιγμή, αλλά υπήρχαν από πριν.
Και αυτό είναι πιο βαρύ από έναν καβγά. Γιατί δεν είναι μόνο οι λέξεις που λέγονται, αλλά η συνειδητοποίηση ότι κάποιος που θεωρούσες κοντινό είχε ήδη μέσα του έναν χώρο όπου σε έκρινε, σε μετρούσε, σε περίμενε να λυγίσεις. Μία μέδουσα, μία τσούχτρα, που βρισκόταν γύρω σου ήσυχη για καιρό μέχρι που τέντωσε ένα τησ πλοκάμι!
Το φίδι στον κόρφο
Κάποιες επιθέσεις δεν είναι απλώς θυμός. Είναι Αποκάλυψη!!
Είναι η στιγμή που καταλαβαίνεις ότι ο άνθρωπος που προστάτευες, ο άνθρωπος για τον οποίο έκανες πίσω, ο άνθρωπος για τον οποίο κατάπινες πράγματα, δεν είδε ποτέ τη σιωπή σου ως αγάπη. Την είδε ως αδυναμία. Και μόλις τον ξεβόλεψες, μόλις του έδειξες έναν καθρέφτη που δεν ήθελε να κοιτάξει, αντί να σταθεί, πέταξε δηλητήριο.
Δεν σε τσίμπησε, ούτε σε λύγισε. Δεν κατάφερε ίσως ούτε να σε κάνει να τον σκέφτεσαι. Αλλά σου έδειξε τι είχε μέσα του!!
Και τότε η φράση «έτρεφα ένα φίδι στον κόρφο μου» δεν μοιάζει υπερβολική. Μοιάζει με εκείνη την πικρή αλήθεια που αργούμε να πούμε στον εαυτό μας, γιατί δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι αγαπήσαμε έναν άνθρωπο που δεν ήξερε να αγαπηθεί καθαρά.
Ο καθρέφτης που δεν άντεξε
Πολλές φορές, όταν κάποιος επιτίθεται τόσο σκληρά, δεν μιλά πραγματικά για εμάς. Μιλά για τον εαυτό του. Οι ρητορικές ερωτήσεις που πετά με μανία δεν είναι πάντα αλήθειες. Είναι φόβοι. Είναι ανασφάλειες. Είναι η δική του εσωτερική φωνή που βρήκε ευκαιρία να φορέσει το πρόσωπό μας.
«Νομίζεις ότι είσαι αλάνθαστος;»
Ίσως το λέει κάποιος που δεν αντέχει τα δικά του λάθη!
«Νομίζεις ότι δεν σε κατακρίνουν;»
Ίσως το λέει κάποιος που ζει καθημερινά με τον φόβο της κατάκρισης!
«Νομίζεις ότι δεν μιλούν πίσω από την πλάτη σου;»
Ίσως το λέει κάποιος που έχει μάθει να ζει μέσα σε τέτοια περιβάλλοντα, όπου η αγάπη μπερδεύεται με σχόλια, συγκρίσεις, μικρότητες και ψυχικό θόρυβο!
Και τότε καταλαβαίνεις ότι δεν ήσουν εσύ το πρόβλημα. Ήσουν ο καθρέφτης. Και κάποιοι άνθρωποι, όταν καθρεφτίζονται, δεν διορθώνουν τη στάση τους. Σπάνε τον καθρέφτη.
Και έτσι οι άνθρωποι μαθαίνουν να κλείνουν την πόρτα! Διότι όταν ένας άνθρωπος μεγαλώνει μέσα σε κακοποιητικά περιβάλλοντα, όταν μαθαίνει από νωρίς ότι η ένταση είναι φυσιολογική, ότι η προσβολή είναι μέρος της αγάπης, ότι η σιωπή είναι τρόπος επιβίωσης, τότε πολλές φορές επαναλαμβάνει αυτό που ξέρει. Όχι πάντα επειδή θέλει να βλάψει. Αλλά επειδή αυτό αναγνωρίζει ως οικείο.
Διαλέγει συντρόφους που του αναπαράγουν την ίδια πληγή. Κλείνει πόρτες πίσω του και πιστεύει ότι έτσι έκρυψε το πρόβλημα. Κουκουλώνει καταστάσεις, δικαιολογεί συμπεριφορές, παρουσιάζει προς τα έξω μια εικόνα κανονικότητας.
Μόνο που οι άνθρωποι γύρω βλέπουν!
Μπορεί να μη μιλούν. Μπορεί να σέβονται. Μπορεί να περιμένουν. Αλλά βλέπουν. Βλέπουν τις επαναλήψεις, τις επιλογές, τις αντιφάσεις, τις σκιές πίσω από τα χαμόγελα.
Και όσο κι αν κάποιος κλείνει την πόρτα, η αλήθεια πάντα βρίσκει μια χαραμάδα.
Πότε τελειώνει μια φιλία;
Μια φιλία δεν τελειώνει πάντα με μια μεγάλη προδοσία. Μερικές φορές τελειώνει αθόρυβα, τη στιγμή που καταλαβαίνεις ότι δεν μπορείς πια να μικραίνεις για να χωράς στην άρνηση του άλλου.
Τελειώνει όταν η ειλικρίνειά σου βαφτίζεται επίθεση.
Τελειώνει όταν η αγάπη σου θεωρείται δεδομένη.
Τελειώνει όταν οι πληγές σου γίνονται ασήμαντες μπροστά στα τραύματα του άλλου.
Τελειώνει όταν ο άλλος χρησιμοποιεί εναντίον σου πράγματα που θα έπρεπε να είχε προστατεύσει.
Και τότε δεν φεύγεις από εκδίκηση. Φεύγεις από αυτοσεβασμό.
Γιατί η φιλία δεν είναι να αντέχεις τα πάντα. Δεν είναι να γίνεσαι δοχείο για την τοξικότητα, τον θυμό, την άρνηση και τα άλυτα τραύματα του άλλου. Η φιλία είναι χώρος αλήθειας. Και όπου η αλήθεια δεν μπορεί να σταθεί, η φιλία αργά ή γρήγορα πεθαίνει.
Μια τελευταία πράξη αγάπης
Ίσως η τελευταία πράξη αγάπης προς έναν τέτοιο άνθρωπο να είναι να σταματήσεις να συμμετέχεις στο ψέμα του. Να μη δικαιολογείς άλλο όσα βλέπεις. Να μη χαμηλώνεις άλλο τη φωνή σου για να μη διαταράξεις την ψευδαίσθησή του.
Και η πρώτη πράξη αγάπης προς τον εαυτό σου είναι να αναγνωρίσεις ότι δεν είσαι υποχρεωμένος να μένεις εκεί όπου η αλήθεια σου γίνεται όπλο εναντίον σου.
Γιατί τελικά, η φιλία ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς ανθρώπους μπορεί να είναι όμορφη. Μπορεί να είναι βαθιά. Μπορεί να είναι δώρο,
αλλά μόνο όταν και οι δύο έχουν το θάρρος να κοιτάξουν, όχι μόνο τον άλλον, αλλά και τον εαυτό τους. Διότι η καλύτερη συμβουλή που μου έδωσαν κάποτε ήταν: ” Να κάνεις παρέα με ανθρώπους που είναι πραγματικά ευχαριστημένοι με την ζωή τους, ώστε να μην σε υποτιμούν και να μην στρέφουν επάνω σου την αρνητικότητά τους.”
*Για εσένα φιλέ και φίλη μου!
by Joan Lio!
