Είδα την Οδύσσεια. Και μάλλον θα την ξαναδώ. Και όχι, δεν την είδα σε IMAX.
Ναι, ναι, ξέρω… Πώς έκανα τέτοιο λάθος; Αλλά βρε παιδιά, Ιούλιο μήνα δε γινόταν να μην πάω ένα θερινό σινεμαδάκι! Έτσι βρέθηκα το βράδυ μίας Πέμπτης στο Cine Γαλάτσι (το οποίο προτείνω ανεπιφύλακτα σε όποιον δεν έχει πάει ακόμα) και, ειλικρινά, δε μετάνιωσα ούτε στιγμή.
Ναι, το IMAX πιθανότατα θα απογειώνει την εμπειρία. Είναι από αυτές τις ταινίες που έχουν γυριστεί για να τις νιώσεις όσο το δυνατόν πιο έντονα. Αλλά όσο περνούσε η ώρα, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσα πως αυτή η ταινία δεν βασίζεται μόνο στο μέγεθος της οθόνης. Βασίζεται σε όλα τα υπόλοιπα.
Ο ήχος και η μουσική του Ludwig Göransson
Το πρώτο πράγμα που με κέρδισε ήταν ο ήχος. Και όταν λέω ήχος, δεν εννοώ τη μουσική. Ο Ludwig Göransson, για ακόμη μία φορά, αποδεικνύει γιατί θεωρείται ένας από τους κορυφαίους συνθέτες της γενιάς του. Δε γράφει απλώς ένα soundtrack που συνοδεύει την εικόνα. Δημιουργεί μουσική που αφηγείται.
Υπάρχουν στιγμές που η ορχήστρα ανεβαίνει τόσο διακριτικά, που σχεδόν δεν το αντιλαμβάνεσαι, μέχρι να καταλάβεις ότι η ένταση που νιώθεις δεν προέρχεται από αυτό που βλέπεις, αλλά από αυτό που ακούς. Και υπάρχουν άλλες, όπου επιλέγει τη σιωπή. Μένει μόνο ο αέρας, το κύμα, το τρίξιμο του ξύλου στα πλοία, οι ανάσες των χαρακτήρων. Είναι από εκείνες τις ταινίες που σου θυμίζουν πως ο κινηματογράφος δεν είναι μόνο η εικόνα, αλλά το σύνολο των αισθήσεων σου.
Η σκηνοθεσία του Christopher Nolan
Ο Nolan έκανε ακριβώς αυτό που περίμενα. Μεγάλα πλάνα, πραγματικές τοποθεσίες, ελάχιστη εξάρτηση από ψηφιακά τεχνάσματα και η φωτογραφία του Hoyte van Hoytema που πραγματικά κόβει την ανάσα. Η Μεσόγειος μοιάζει τεράστια, αφιλόξενη, σχεδόν μυθική, χωρίς ποτέ να χάνει την αίσθηση ότι πρόκειται για έναν πραγματικό κόσμο. Και αυτό, νομίζω, κάνει την ιστορία να “πατάει” ακόμα πιο γερά.
Αν όμως έπρεπε να ξεχωρίσω ένα στοιχείο της ταινίας, αυτό θα ήταν ο ίδιος ο Οδυσσέας.
Ο Matt Damon ήταν, κατά τη γνώμη μου, ίσως η καλύτερη επιλογή του cast. Δεν προσπάθησε να υποκριθεί έναν υπερήρωα της αρχαιότητας. Έπαιξε έναν άνθρωπο που κουβαλάει είκοσι χρόνια πολέμου και περιπλάνησης πάνω του. Από την πρώτη του εμφάνιση δείχνει εξαντλημένος. Όχι μόνο σωματικά, αλλά κυρίως ψυχικά. Είναι ένας άνθρωπος που έχει ξεχάσει ποιος πραγματικά είναι. Ένας άνθρωπος που έχει δει τόσους θανάτους, ώστε δεν ξέρει αν επιστρέφει πραγματικά “σπίτι” ή αν κυνηγάει μια ανάμνηση που έχει αρχίσει να ξεθωριάζει.
Παρ’ όλα αυτά, υπήρξε ένα σημείο που ένιωσα ότι η ταινία τον αδικεί λίγο. Δεν είδαμε αρκετά τον πολυμήχανο Οδυσσέα. Ακούσαμε πολλές φορές ότι είναι ο εξυπνότερος άνθρωπος της εποχής του. Το λένε σχεδόν όλοι οι χαρακτήρες γύρω του. Όμως θα ήθελα να το δω περισσότερο στην πράξη. Να υπάρξει μία σκηνή που να τον καθιερώνει ως τον άνθρωπο που κερδίζει, όχι επειδή είναι δυνατότερος, αλλά επειδή σκέφτεται καλύτερα από όλους.
Και αυτό με φέρνει στον Πολύφημο. Δε με ενόχλησε ότι ο Nolan άλλαξε γενικά στοιχεία της ιστορίας. Κάθε σκηνοθέτης που διασκευάζει ένα τόσο μεγάλο έργο, οφείλει να πάρει δημιουργικές αποφάσεις. Στην Οδύσσεια όμως, ο Πολύφημος δεν είναι απλά μία δοκιμασία. Είναι η στιγμή που γεννιέται πραγματικά ο μύθος του πολυμήχανου Οδυσσέα. Εκεί βλέπεις γιατί ξεχωρίζει από όλους τους άλλους ήρωες της εποχής του. Δε νικά με τη δύναμη, αλλά με το μυαλό.
Στην ταινία, η σκηνή λειτουργεί περισσότερο ως ένα ακόμα εμπόδιο στο ταξίδι, παρά ως η στιγμή που αποδεικνύει ποιος πραγματικά είναι ο Οδυσσέας. Μπορεί να τον εξυμνούν όλοι οι χαρακτήρες για το μυαλό του και την διορατικότητα του, αλλά λείπει αυτό το ένα σημείο αναφοράς που να μας το θεσπίζει στην πράξη.
Η Αθηνά, η Κίρκη και οι υπόλοιποι σταθμοί του ταξιδιού
Από την άλλη, η προσέγγιση της θεάς Αθηνάς ήταν από τις πιο ενδιαφέρουσες εκπλήξεις. Στο έπος του Ομήρου η Αθηνά είναι μία συνεχής παρουσία δίπλα από τον Οδυσσέα . Καθοδηγεί, παρεμβαίνει, προστατεύει, κινεί τα νήματα. Εδώ ο Nolan κάνει κάτι διαφορετικό. Δεν τη χρησιμοποιεί σαν έναν θεό που εμφανίζεται κάθε λίγο και λύνει προβλήματα. Την αντιμετωπίζει περισσότερο σαν μία ιδέα. Σαν τη φωνή που κρατά ζωντανή την ελπίδα της επιστροφής.
Και όσο προχωρά η ταινία, τόσο περισσότερο αυτή η επιλογή αποκτά νόημα. Δεν είναι πιστή μεταφορά του Ομήρου, αλλά κινηματογραφικά λειτουργεί εξαιρετικά. Προσωπικά, μου προκάλεσε μία ιδιαίτερη συγκίνηση και έκανε τις τελευταίες σκηνές ακόμα πιο έντονες με ένταση και συναίσθημα.
Από τις στάσεις του ταξιδιού, το κοινό ξεχώρισε την Κίρκη, κάτι που δε με ξάφνιασε καθόλου, καθώς κι εγώ ανυπομονούσα να τη δω στην οθόνη. Ο Nolan δεν την παρουσιάζει απλώς ως τη μάγισσα που μεταμορφώνει τους συντρόφους του Οδυσσέα, αλλά ως έναν σταθμό αυτογνωσίας για τον ίδιο τον ήρωα. Για λίγο, ο Οδυσσέας μοιάζει να βρίσκει έναν κόσμο όπου μπορεί να αφήσει πίσω του τον πόλεμο και το ατελείωτο ταξίδι, κάνοντας την Κίρκη κάτι πολύ περισσότερο από μια ακόμη στάση, μια δοκιμασία της θέλησής του και της ανάγκης του να επιστρέψει στην Ιθάκη. Και παρότι η σκηνή είναι από τις πιο δυνατές της ταινίας, δε μου έφτασε.
Στην Οδύσσεια του Ομήρου, η Κίρκη έχει πολύ πιο ουσιαστικό ρόλο. Δεν είναι μόνο μια γοητευτική και επικίνδυνη παρουσία, αλλά ένας άνθρωπος που συμβουλεύει τον Οδυσσέα και τον προετοιμάζει για όσα ακολουθούν. Ίσως επειδή είναι από τα αγαπημένα μου σημεία του έπους, θα ήθελα η ταινία να σταθεί λίγο περισσότερο εκεί, καθώς πιστεύω πως η σχέση της με τον Οδυσσέα είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες και πολυδιάστατες ολόκληρης της ιστορίας.
Οι ερμηνείες του cast
Συνεχίζοντας όμως με το cast, η Anne Hathaway ως Πηνελόπη ήταν εξαιρετική. Συγκρατημένη, αριστοκρατική, με μία παρουσία που ήταν αδύνατο να αγνοήσεις. Δε χρειάζεται πολλές σκηνές για να σε πείσει ότι κουβαλάει και εκείνη το ίδιο βάρος με τον Οδυσσέα, απλώς από διαφορετική πλευρά. Αντίθετα, ο Τηλέμαχος του Tom Holland δε με κέρδισε ποτέ πραγματικά. Δεν ξέρω αν ευθύνεται ο ίδιος ο ηθοποιός, αλλά δε με έπεισε ποτέ ότι έβλεπα τον Τηλέμαχο και όχι τον Spiderman. Ένα honorable mention αξίζει πάντως ο Robert Pattinson, ο οποίος αν και τον λατρεύω, ενσάρκωσε τον Αντίνοο τόσο πειστικά που ήταν άψογα εκνευριστικός.
Μια επιλογή που δίχασε αρκετό κόσμο απ’ ό,τι παρατήρησα ήταν η μη γραμμική αφήγηση. Η ταινία πηδά συνεχώς ανάμεσα στην Τροία, στο ταξίδι και στην Ιθάκη. Έχω ακούσει αρκετούς να λένε πως τους μπέρδεψε ή τους κούρασε. Προσωπικά, θεωρώ πως αποτύπωσε πολύ στοχευμένα το ταξίδι του Οδυσσέα.
Ο Οδυσσέας είναι ένας άνθρωπος που έχει χάσει κάθε αίσθηση του χρόνου. Ζει συνεχώς ανάμεσα σε αναμνήσεις, ενοχές και στην ανάγκη να επιστρέψει. Ο τρόπος που αφηγείται την ιστορία ο Nolan σε βάζει κι εσένα μέσα σε αυτή τη σύγχυση. Δεν είναι η πιο εύκολη αφήγηση, αλλά θεωρώ πως “υπηρετεί” το συναίσθημα της ταινίας.
Συνολικά, βγήκα από το σινεμά με εκείνο το περίεργο συναίσθημα που αφήνουν μόνο οι πολύ καλές ταινίες. Από τη μία ένιωθα γεμάτη. Από την άλλη, τρεις ώρες δε μου έφτασαν. Ήθελα να δω κάτι ακόμα από στιγμές που ο Nolan επέλεξε να κρατήσει πιο λιτές.
Δεν είναι άρτια μεταφορά της Οδύσσειας, ούτε νομίζω ότι προσπαθεί να γίνει. Είναι όμως μία εξαιρετική κινηματογραφική “ανάγνωση” του έπους με απίστευτη εικόνα, συγκλονιστικό ήχο, έναν εξαιρετικό Matt Damon και αρκετές σκηνοθετικές επιλογές που θα συζητιούνται για χρόνια.
Γι’ αυτό και για μένα είναι ένα πολύ δυνατό 8/10. Και ναι… Τον χειμώνα θα την ξαναδώ. Κι αυτή τη φορά σε IMAX!
