Υπάρχουν άνθρωποι που δεν αντέχουν την αλήθεια. Όχι γιατί δεν την αναγνωρίζουν, ούτε γιατί τους λείπει η ευφυΐα ή η αντίληψη. Την αλήθεια πολλές φορές τη βλέπουν καθαρά. Τη συναντούν καθημερινά μέσα στο σπίτι τους, στη σχέση τους, στις σιωπές τους, στα δάκρυά τους, στις επαναλαμβανόμενες απογοητεύσεις τους. Όμως επιλέγουν να την σκεπάζουν με ένα πέπλο γλυκύτητας, να την ντύνουν με δικαιολογίες, να της αλλάζουν όνομα.
Μια ζωή μπορεί εξωτερικά να φαίνεται όμορφη, σταθερή, αξιοπρεπής, ακόμα και αξιοζήλευτη. Μπορεί να υπάρχει μια σχέση, ένα σπίτι, μια κοινή καθημερινότητα, κοινωνική αποδοχή, οικογενειακή εικόνα, χαμόγελα σε φωτογραφίες και λόγια που καθησυχάζουν τους άλλους. Όμως πίσω από αυτή την επιφάνεια μπορεί να κρύβεται μια βαθιά προσωπική παραίτηση. Ένας άνθρωπος που υπομένει, που καταπίνει, που ανέχεται, που διαμαρτύρεται διαρκώς για τη ζωή του, αλλά δεν τολμά να κοιτάξει κατάματα την πηγή του πόνου του.
Όταν το πρόβλημα δεν είναι αόρατο
Ας μη γελιόμαστε. Πολλές φορές οι άνθρωποι βλέπουν το πρόβλημα. Το έχουν αναγνωρίσει από την αρχή. Έχουν νιώσει την ανησυχία, την εσωτερική αντίσταση, το μικρό εκείνο καμπανάκι που χτυπά όταν κάτι δεν είναι υγιές. Έχουν δει την κακοποιητική συμπεριφορά, την ψυχολογική αστάθεια, τον χειρισμό, την απαξίωση, την υπερβολική εξάρτηση, την επιθετικότητα ή την ψυχρή αδιαφορία του ανθρώπου που επέλεξαν.
Και όμως, αντί να σταθούν απέναντι στην αλήθεια, προτιμούν να τη διαστρεβλώσουν. Λένε «δεν είναι πάντα έτσι», «έχει περάσει δύσκολα», «κατά βάθος με αγαπάει», «θα αλλάξει», «κανείς δεν είναι τέλειος». Κάπως έτσι, η αλήθεια δεν εξαφανίζεται. Απλώς φυλακίζεται μέσα σε μια αφήγηση που βολεύει.
Η φράση «Υπάρχουν πράγματα τα οποία από την αρχή δεν ήθελα να δω έτσι κι αλλιώς» είναι ίσως από τις πιο αποκαλυπτικές ομολογίες. Δεν μιλά για άγνοια. Μιλά για άρνηση. Μιλά για μια εσωτερική απόφαση αποφυγής. Για την ανάγκη ενός ανθρώπου να προστατεύσει όχι την αλήθεια, αλλά την ψευδαίσθηση που τον κρατά όρθιο.
Η επιλογή του κακοποιητικού ανθρώπου
Σε πολλές σχέσεις, ο άνθρωπος που προκαλεί πόνο δεν εμφανίζεται πάντα από την αρχή ως τέρας. Συχνά εμφανίζεται γοητευτικός, έντονος, ευάλωτος, γεμάτος ανάγκη. Μπορεί να προκαλεί την αίσθηση ότι χρειάζεται σωτηρία. Έτσι, ο άλλος μπαίνει στον ρόλο του σωτήρα, του θεραπευτή, του υπομονετικού συντρόφου, εκείνου που «θα αντέξει λίγο ακόμα».
Όμως η αγάπη δεν είναι αποστολή διάσωσης. Η σχέση δεν είναι ψυχιατρικό ίδρυμα, ούτε χώρος όπου ο ένας καταστρέφεται για να σταθεί ο άλλος. Όταν ένας άνθρωπος είναι σταθερά κακοποιητικός, χειριστικός, υποτιμητικός ή συναισθηματικά απρόβλεπτος, τότε το ζήτημα δεν είναι πόση κατανόηση θα δείξει ο σύντροφός του. Το ζήτημα είναι γιατί ο σύντροφος παραμένει εκεί.
Εδώ αρχίζει η δύσκολη αλήθεια. Γιατί είναι εύκολο να κατηγορεί κάποιος τον άλλον. Είναι πιο δύσκολο να αναρωτηθεί: «Τι μέσα μου με κρατά δεμένο με αυτόν τον άνθρωπο; Τι φοβάμαι να χάσω; Τη σχέση ή την ψευδαίσθηση ότι κάποτε θα γίνει όπως τον φαντάστηκα;»
Η μόνιμη διαμαρτυρία ως φυλακή
Υπάρχουν άνθρωποι που παραπονιούνται συνεχώς για την ποιότητα της ζωής τους. Μιλούν για την κούραση, την αδικία, την έλλειψη αγάπης, τη μοναξιά μέσα στη σχέση, την ασυνεννοησία, την ψυχολογική πίεση. Όμως, όταν έρθει η στιγμή της ευθύνης, κάνουν πίσω.
Δεν είναι ότι δεν καταλαβαίνουν. Είναι ότι η κατανόηση απαιτεί πράξη. Και η πράξη απαιτεί ρήξη. Ρήξη με τον άλλον, αλλά κυρίως ρήξη με τον ίδιο τους τον εαυτό. Με την εικόνα που έχουν χτίσει, με τις προσδοκίες τους, με τις κοινωνικές τους φοβίες, με την ανάγκη τους να φαίνεται ότι όλα είναι καλά.
Η μόνιμη διαμαρτυρία πολλές φορές γίνεται άλλοθι. Ο άνθρωπος μιλά για τον πόνο του, αλλά δεν τον μετατρέπει σε απόφαση. Κλαίει, εξηγεί, αναλύει, επαναλαμβάνει, αλλά παραμένει στο ίδιο σημείο. Έτσι, η ζωή του γίνεται ένας κύκλος. Όχι γιατί δεν υπάρχει έξοδος, αλλά γιατί η έξοδος απαιτεί να παραδεχτεί πως για χρόνια συμμετείχε και ο ίδιος στην ίδια του την παγίδα.
Η αλήθεια είναι μοναδική για τον καθένα
Ο Καρλ Ρότζερς είχε πει πως «η μόνη πραγματικότητα που μπορεί να γνωρίσει κάποιος είναι ο κόσμος όπως τον αντιλαμβάνεται και τον βιώνει ο ίδιος τη δεδομένη στιγμή». Αυτή η σκέψη είναι βαθιά ανθρώπινη. Μας θυμίζει ότι κάθε άνθρωπος ζει μέσα από το δικό του ψυχικό φίλτρο, τις εμπειρίες του, τους φόβους του, τις ανάγκες του, τις πληγές του.
Όμως εδώ υπάρχει μια λεπτή και κρίσιμη διαφορά. Το ότι ο καθένας βιώνει τη δική του πραγματικότητα δεν σημαίνει πως κάθε πραγματικότητα είναι υγιής. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει πείσει τον εαυτό του ότι η κακοποίηση είναι πάθος, ότι η αστάθεια είναι ένταση, ότι η εξάρτηση είναι αγάπη, ότι η υποτίμηση είναι ειλικρίνεια. Μπορεί να έχει δημιουργήσει μια εσωτερική αλήθεια που τον προστατεύει προσωρινά, αλλά τον καταστρέφει σταδιακά.
Η προσωπική αντίληψη δεν είναι πάντα ελευθερία. Μερικές φορές είναι σύμπτωμα. Είναι η φυλακή που ο άνθρωπος έμαθε να αποκαλεί σπίτι.
«Μη τους κύκλους τάραττε»
Ίσως τελικά να υπάρχουν άνθρωποι που δεν θέλουν να σωθούν από την ψευδαίσθησή τους. Όσο σκληρό κι αν ακούγεται, δεν μπορείς να ξυπνήσεις κάποιον που έχει αποφασίσει να κοιμάται. Δεν μπορείς να δείξεις την αλήθεια σε κάποιον που έχει ανάγκη να την παραμορφώνει. Δεν μπορείς να θεραπεύσεις με το ζόρι έναν άνθρωπο που έχει χτίσει ολόκληρη την ταυτότητά του πάνω στην άρνηση.
«Μη τους τους κύκλους τάραττε». Μην ταράζεις τους κύκλους εκείνων που έχουν επιλέξει να ζουν μέσα στην αυταπάτη τους. Όχι από αδιαφορία, αλλά από σεβασμό στα όρια της ανθρώπινης αλλαγής. Κάθε άνθρωπος ξυπνά όταν είναι έτοιμος. Και κάποιοι, δυστυχώς, δεν είναι ποτέ έτοιμοι. Προτιμούν την ασφάλεια του ψέματος από την απελευθέρωση της αλήθειας.
Η ευθύνη της αφύπνισης
Η αλήθεια δεν είναι πάντα γλυκιά. Δεν χαϊδεύει. Δεν βολεύει. Δεν προστατεύει τις ωραίες εικόνες που φτιάξαμε για να αντέχουμε. Η αλήθεια πολλές φορές πονά, γιατί μας αναγκάζει να δούμε όχι μόνο ποιος είναι ο άλλος, αλλά και ποιοι γίναμε εμείς δίπλα του.
Όμως εκεί αρχίζει η πραγματική ελευθερία. Όχι όταν κατηγορούμε τον άλλον, αλλά όταν αναλαμβάνουμε την ευθύνη της παραμονής μας, της σιωπής μας, της ανοχής μας, της ανάγκης μας να μη δούμε. Γιατί το μεγαλύτερο ψέμα δεν είναι πάντα αυτό που μας είπε κάποιος άλλος. Είναι αυτό που επαναλάβαμε εμείς στον εαυτό μας για να μη χρειαστεί να αλλάξουμε ζωή.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο μάθημα: η αλήθεια δεν σώζει όποιον δεν την αντέχει. Σώζει μόνο εκείνον που είναι έτοιμος να χάσει την ψευδαίσθησή του για να ξαναβρεί τον εαυτό του.
by Joan Lio!
