20 Μαΐου σήμερα και η Παγκόσμια Ημέρα της Μέλισσας μάς καλεί να σταθούμε για λίγο απέναντι σε ένα από τα πιο μικρά, αλλά και πιο θαυματουργά πλάσματα της φύσης, την μέλισσα. Αυτό το μικρό θαύμα, δεν είναι απλώς ένα έντομο που πετά από άνθος σε άνθος, είναι ένας αθόρυβος εργάτης της ζωής, ένας κρίκος σε μια αλυσίδα τόσο λεπτή και τόσο σπουδαία, που χωρίς αυτήν ο κόσμος μας θα ήταν φτωχότερος, πιο άδειος και λιγότερο καρποφόρος.
Η μέλισσα υπάρχει μέσα στην καρδιά της βιοποικιλότητας. Με την επικονίαση βοηθά τα φυτά να αναπαραχθούν, τα δέντρα να καρποφορήσουν, τα λουλούδια να συνεχίσουν τον κύκλο τους. Δεν υπηρετεί μόνο την ομορφιά της φύσης, αλλά και την ίδια την επιβίωση των οικοσυστημάτων. Σύμφωνα με στοιχεία του FAO, σχεδόν το 90% των άγριων ανθοφόρων φυτών και πάνω από το 75% των καλλιεργειών τροφίμων στον κόσμο εξαρτώνται, τουλάχιστον εν μέρει, από την επικονίαση των ζώων, όπως είναι οι μέλισσες και άλλοι επικονιαστές.
Ένα βασίλειο Τάξης και Συνεργασίας
Αν παρατηρήσει κανείς μια κυψέλη, θα ανακαλύψει έναν κόσμο απίστευτης οργάνωσης. Μέσα εκεί δεν υπάρχει τυχαία κίνηση. Κάθε μέλισσα έχει ρόλο, αποστολή και θέση. Η βασίλισσα γεννά και διατηρεί τη συνέχεια της αποικίας. Οι εργάτριες φροντίζουν τα αυγά, καθαρίζουν την κυψέλη, παράγουν κερί, ταΐζουν τις νεαρές μέλισσες, συλλέγουν νέκταρ, γύρη, νερό και πρόπολη. Οι κηφήνες έχουν τον δικό τους ρόλο στην αναπαραγωγή.
Αυτή η μικρή κοινωνία μοιάζει με έναν ζωντανό οργανισμό. Καθεμία εργάζεται όχι για τον εαυτό της, αλλά για το σύνολο. Η μέλισσα μάς διδάσκει κάτι που ο άνθρωπος συχνά ξεχνά: ότι η πραγματική δύναμη βρίσκεται στη συνεργασία. Μέσα στην κυψέλη δεν υπάρχει εγωισμός, αλλά ρυθμός. Δεν υπάρχει αταξία, αλλά σκοπός. Είναι ένα μικρό βασίλειο όπου η επιβίωση εξαρτάται από την πειθαρχία, την αλληλεγγύη και την αθόρυβη προσφορά.
Η παραγωγή της μέλισσας
Το πιο γνωστό δώρο της μέλισσας είναι φυσικά το μέλι. Προέρχεται κυρίως από το νέκταρ των λουλουδιών ή από μελιτώματα που συλλέγουν οι μέλισσες από τα φυτά. Το μεταφέρουν στην κυψέλη, το επεξεργάζονται με ένζυμα και με την εξάτμιση της υγρασίας το μετατρέπουν σε αυτό το χρυσαφένιο, πυκνό και αρωματικό προϊόν που ο άνθρωπος αγαπά από την αρχαιότητα.
Όμως η μέλισσα δεν παράγει μόνο μέλι. Μας χαρίζει επίσης κερί, με το οποίο χτίζει τις κηρήθρες της· πρόπολη, που προέρχεται από ρητίνες φυτών και χρησιμοποιείται για την προστασία της κυψέλης· γύρη, γεμάτη φυτική δύναμη· και βασιλικό πολτό, την πολύτιμη τροφή της βασίλισσας. Ο FAO αναφέρει ως προϊόντα της κυψέλης το μέλι, το κερί, την πρόπολη, τη γύρη και τον βασιλικό πολτό, ενώ υπογραμμίζει και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες που προσφέρουν οι μέλισσες, κυρίως μέσω της επικονίασης.
Η θρεπτική και ευεργετική αξία για τον άνθρωπο
Το μέλι δεν είναι απλώς ένα γλυκαντικό. Είναι μια τροφή γεμάτη άρωμα, ενέργεια και φυσικά συστατικά. Περιέχει σάκχαρα που δίνουν άμεση ενέργεια, μικρές ποσότητες βιταμινών, μετάλλων, ενζύμων και αντιοξειδωτικών ουσιών. Γι’ αυτό και σε πολλούς πολιτισμούς θεωρήθηκε τροφή ιερή, σύμβολο αφθονίας, υγείας και ευλογίας.
Η πρόπολη, η γύρη και ο βασιλικός πολτός χρησιμοποιούνται παραδοσιακά ως φυσικά προϊόντα με θρεπτική αξία, πάντα όμως με μέτρο και προσοχή, γιατί κάθε οργανισμός είναι διαφορετικός. Το πιο σπουδαίο, ωστόσο, δεν είναι μόνο αυτό που παίρνουμε άμεσα από τη μέλισσα. Είναι και αυτό που μας προσφέρει έμμεσα: καρπούς, λαχανικά, σπόρους, άνθη, αρώματα, χρώματα, συνέχεια. Χωρίς τη δική της εργασία, η διατροφή μας θα γινόταν φτωχότερη και η φύση λιγότερο ζωντανή.
Γιατί καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα;
Για να μας θυμίζει την αξία των μελισσών και των άλλων επικονιαστών, αλλά και τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν. Η ημερομηνία, 20 Μαΐου, δεν επιλέχθηκε τυχαία. Είναι η ημέρα γέννησης του Anton Janša, Σλοβένου πρωτοπόρου της σύγχρονης μελισσοκομίας. Η ημέρα γιορτάζεται από το 2018, μετά από πρωτοβουλία της Σλοβενίας, με την υποστήριξη της Apimondia, και ανακηρύχθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Ο λόγος που καθιερώθηκε είναι βαθύτερος από έναν απλό εορτασμό. Οι μέλισσες μειώνονται σε πολλές περιοχές του πλανήτη εξαιτίας της απώλειας οικοτόπων, της εντατικής γεωργίας, της χρήσης φυτοφαρμάκων, της κλιματικής αλλαγής, των ασθενειών και της μείωσης της ποικιλίας των φυτών. Η ημέρα αυτή είναι μια παγκόσμια υπενθύμιση ότι η προστασία της μέλισσας δεν είναι ρομαντισμός. Είναι ανάγκη. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στη γη, στην τροφή μας, στα παιδιά μας, στο μέλλον μας. Ο FAO τονίζει ότι η ημέρα αυτή μάς δίνει την ευκαιρία να προστατεύσουμε τους επικονιαστές και τους οικοτόπους τους, να αυξήσουμε την ποικιλία τους και να στηρίξουμε τη βιώσιμη μελισσοκομία.
Ένα Σύμβολο Ζωής
Η μέλισσα είναι μικρή, σχεδόν εύθραυστη. Κι όμως, κουβαλά επάνω της μια τεράστια αποστολή. Πετά αθόρυβα μέσα στον κόσμο, ακουμπά τα άνθη, μεταφέρει γύρη, γεννά ζωή χωρίς να το διακηρύσσει. Δεν ζητά προσοχή, αλλά χωρίς αυτήν η φύση θα έχανε ένα μεγάλο μέρος της ισορροπίας της.
Αυτή η Παγκόσμια Ημέρα είναι μια πρόσκληση να ξαναδούμε τη σχέση μας με τη φύση. Να φυτέψουμε λουλούδια, να αποφεύγουμε τα βλαβερά χημικά, να στηρίζουμε τους τοπικούς μελισσοκόμους, να αφήνουμε χώρο στη ζωή να αναπνέει.
Γιατί μέσα σε αυτό το μικρό έντομο κρύβεται ένα μεγάλο μάθημα: ότι η ζωή δεν στηρίζεται πάντα στους πιο δυνατούς ή στους πιο θορυβώδεις. Συχνά στηρίζεται στους αθόρυβους εργάτες της. Σε εκείνους που δεν φαίνονται πολύ, αλλά χωρίς αυτούς τίποτα δεν θα ανθίζε.
by Joan Lio
