Τα τελευταία χρόνια ο όρος gaslighting εμφανίζεται όλο και πιο συχνά σε συζητήσεις για τις ανθρώπινες σχέσεις, την ψυχολογία και τη συναισθηματική κακοποίηση. Παρόλο που πολλοί έχουν ακούσει τη λέξη, λίγοι γνωρίζουν τι σημαίνει πραγματικά και πώς μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητά τους.

Το gaslighting δεν είναι ένας απλός καβγάς ούτε μια διαφωνία ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Πρόκειται για μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης κατά την οποία κάποιος προσπαθεί συστηματικά να σε κάνει να αμφισβητήσεις τη μνήμη, την κρίση και την αντίληψή σου για την πραγματικότητα. Με τον καιρό μπορεί να αρχίσεις να πιστεύεις ότι εσύ είσαι το πρόβλημα, ακόμα κι όταν οι αντιδράσεις σου είναι απόλυτα φυσιολογικές.

Αυτό ακριβώς κάνει το gaslighting τόσο επικίνδυνο. Δεν εμφανίζεται ξαφνικά, αλλά αναπτύσσεται σταδιακά, μέχρι το σημείο που δυσκολεύεσαι να εμπιστευτείς ακόμη και τον ίδιο σου τον εαυτό.

Τι είναι το Gaslighting;

Ο όρος προέρχεται από το θεατρικό έργο και αργότερα την κινηματογραφική ταινία Gaslight (1944), όπου ένας σύζυγος προσπαθεί να πείσει τη γυναίκα του ότι χάνει τα λογικά της, αλλοιώνοντας μικρές λεπτομέρειες της καθημερινότητας και αρνούμενος γεγονότα που συνέβησαν πραγματικά.

Σήμερα, η λέξη χρησιμοποιείται για να περιγράψει κάθε μορφή χειραγώγησης που έχει ως στόχο να κάνει κάποιον να αμφισβητεί τον εαυτό του.

Το gaslighting μπορεί να εμφανιστεί:

• Στις ερωτικές σχέσεις.
• Στις φιλίες.
• Μέσα στην οικογένεια.
• Στον χώρο εργασίας.
• Ακόμη και σε επαγγελματικές συνεργασίες.

Παρότι οι μορφές διαφέρουν, ο στόχος παραμένει ο ίδιος: ο έλεγχος μέσα από τη σύγχυση.

Γιατί Είναι Τόσο Δύσκολο να το Καταλάβεις;

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι θα αναγνώριζαν εύκολα μια τοξική συμπεριφορά. Στην πραγματικότητα, όμως, το gaslighting λειτουργεί διαφορετικά.

Δεν ξεκινά με έντονους καβγάδες ή ξεκάθαρες προσβολές.

Αντίθετα, αρχίζει με μικρά σχόλια, μικρές αμφισβητήσεις και λεπτές αλλαγές στην πραγματικότητα.

Για παράδειγμα, μπορεί να ξεχάσει κάτι που υποσχέθηκε και στη συνέχεια να σου πει:

«Δεν είπα ποτέ κάτι τέτοιο.»

Την πρώτη φορά ίσως το θεωρήσεις παρεξήγηση.

Τη δεύτερη επίσης.

Μετά από μήνες όμως αρχίζεις να αναρωτιέσαι μήπως πράγματι θυμάσαι λάθος.

Αυτό ακριβώς επιδιώκει το gaslighting.

Τα 10 Σημάδια του Gaslighting

1. Αμφισβητεί συνεχώς τη μνήμη σου

Είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό σημάδι.

Ακόμα κι όταν είσαι βέβαιος για κάτι που ειπώθηκε ή συνέβη, επιμένει ότι κάνεις λάθος.

Συχνές φράσεις:

• «Δεν έγινε ποτέ αυτό.»
• «Το φαντάστηκες.»
• «Τα θυμάσαι όλα λάθος.»

Με τον χρόνο σταματάς να εμπιστεύεσαι τη μνήμη σου.

2. Υποβαθμίζει τα συναισθήματά σου

Όταν του λες ότι κάτι σε στενοχώρησε, αντί να προσπαθήσει να σε καταλάβει, προσπαθεί να σε πείσει ότι υπερβάλλεις.

Παραδείγματα:

• «Είσαι πολύ ευαίσθητος.»
• «Κάνεις δράμα χωρίς λόγο.»
• «Δεν αντέχεις ούτε ένα αστείο.»

Σιγά σιγά αρχίζεις να καταπιέζεις τα συναισθήματά σου.

3. Δεν ζητά ποτέ συγγνώμη

Ό,τι κι αν συμβεί, βρίσκει πάντα κάποιον άλλο να κατηγορήσει.

Ακόμα κι όταν κάνει ξεκάθαρο λάθος, η ευθύνη καταλήγει σε εσένα.

Έτσι αρχίζεις να πιστεύεις ότι είσαι εσύ η αιτία όλων των προβλημάτων.

4. Διαστρεβλώνει την πραγματικότητα

Ένα γεγονός που έζησες μπορεί ξαφνικά να παρουσιάζεται εντελώς διαφορετικά.

Μερικές φορές μπορεί να αλλάζει ακόμη και λεπτομέρειες μπροστά σε τρίτους, ώστε να φαίνεται πως εσύ υπερβάλλεις.

5. Σε κάνει να απολογείσαι συνεχώς

Έχεις παρατηρήσει ότι ζητάς συγγνώμη σχεδόν κάθε μέρα;

Ακόμα κι όταν δεν έχεις κάνει κάτι λάθος;

Αυτό είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα αποτελέσματα του gaslighting.

6. Αλλάζει συνεχώς στάση

Τη μία στιγμή είναι τρυφερός.

Λίγο αργότερα γίνεται ψυχρός ή θυμωμένος χωρίς εμφανή λόγο.

Αυτή η συνεχής εναλλαγή δημιουργεί ανασφάλεια και σε κάνει να προσπαθείς διαρκώς να τον ευχαριστήσεις.

7. Σε κάνει να αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου

Αρχίζεις να σκέφτεσαι:

• «Μήπως είμαι υπερβολικός;»
• «Μήπως τελικά φταίω εγώ;»
• «Ίσως πράγματι δεν θυμάμαι καλά.»

Όταν αυτές οι σκέψεις γίνονται καθημερινότητα, κάτι δεν πάει καλά.

8. Απομονώνει τις απόψεις σου

Μπορεί να σου λέει:

• «Κανείς άλλος δεν θα συμφωνούσε μαζί σου.»
• «Όλοι πιστεύουν ότι έχεις άδικο.»

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται η αίσθηση ότι είσαι μόνος απέναντι σε όλους.

9. Σε κάνει να φοβάσαι τη σύγκρουση

Αρχίζεις να σκέφτεσαι κάθε λέξη πριν μιλήσεις.

Φοβάσαι μήπως δημιουργηθεί ένταση.

Αποφεύγεις να εκφράσεις τις ανάγκες σου.

Αυτό δεν είναι ένδειξη υγιούς σχέσης.

10. Δεν αναγνωρίζεις πλέον τον εαυτό σου

Ίσως το πιο σοβαρό σημάδι.

Ένας άνθρωπος που κάποτε είχε αυτοπεποίθηση, άποψη και σιγουριά μπορεί να αρχίσει να νιώθει συνεχώς ανασφαλής.

Αν αισθάνεσαι ότι έχεις χάσει τον εαυτό σου μέσα στη σχέση, αξίζει να εξετάσεις τι πραγματικά συμβαίνει.

Ποιες Είναι οι Συνέπειες;

Το gaslighting μπορεί να επηρεάσει κάθε πτυχή της ζωής σου.

Μπορεί να προκαλέσει:

• Χαμηλή αυτοεκτίμηση.
• Συνεχές άγχος.
• Αίσθημα ενοχής.
• Δυσκολία στη λήψη αποφάσεων.
• Έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό σου.
• Κοινωνική απομόνωση.
• Συναισθηματική εξάντληση.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, οι επιπτώσεις μπορεί να συνεχιστούν ακόμη και μετά τη λήξη της σχέσης.

Πώς να Προστατευτείς

Το πρώτο βήμα είναι να εμπιστευτείς ξανά την αντίληψή σου.

Αν νιώθεις ότι κάτι δεν πάει καλά, μην αγνοείς το ένστικτό σου.

Μπορεί να σε βοηθήσει να:

• κρατάς σημειώσεις για σημαντικά περιστατικά,
• μιλήσεις με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι,
• παρατηρήσεις αν η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται,
• θέσεις ξεκάθαρα όρια,
• ζητήσεις βοήθεια από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας αν η κατάσταση επηρεάζει σοβαρά την καθημερινότητά σου.

Το σημαντικότερο είναι να θυμάσαι ότι σε μια υγιή σχέση δεν χρειάζεται να αποδεικνύεις συνεχώς ότι θυμάσαι σωστά ή ότι τα συναισθήματά σου είναι έγκυρα.

Gaslighting ή Μια Απλή Διαφωνία;

Δεν αποτελεί κάθε διαφωνία gaslighting.

Σε όλες τις σχέσεις υπάρχουν διαφορετικές οπτικές και παρεξηγήσεις. Η διαφορά είναι ότι στις υγιείς σχέσεις και οι δύο πλευρές προσπαθούν να κατανοήσουν η μία την άλλη και αναλαμβάνουν την ευθύνη όταν κάνουν λάθος.

Στο gaslighting, αντίθετα, η αμφισβήτηση της πραγματικότητάς σου γίνεται επαναλαμβανόμενο μοτίβο με στόχο να αποκτήσει ο άλλος τον έλεγχο της σχέσης.

Με λίγα λόγια

Το gaslighting είναι μία από τις πιο ύπουλες μορφές ψυχολογικής χειραγώγησης, επειδή δεν βασίζεται στις φωνές ή στη σωματική βία, αλλά στη σταδιακή διάβρωση της εμπιστοσύνης που έχεις στον ίδιο σου τον εαυτό.

Όσο νωρίτερα αναγνωρίσεις τα σημάδια, τόσο πιο εύκολο θα είναι να προστατεύσεις την ψυχική σου ισορροπία. Μια σχέση που βασίζεται στην αγάπη και τον σεβασμό δεν σε κάνει να αμφισβητείς συνεχώς τη μνήμη, την αξία ή την προσωπικότητά σου. Αντίθετα, σε βοηθά να αισθάνεσαι ασφαλής, να εκφράζεσαι ελεύθερα και να εξελίσσεσαι χωρίς φόβο.